{1 abhyudayanaiḥśreyasopāya} <53> [53,2] abhyudayanaiḥśreyasanirdeśo nāma prathamaḥ <54> [54,1] (1b1)oṃ namo ratnatrayāya || [1.1ab] sarvadoṣavinirmuktaṃ guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtam | [1.1cd] praṇamya sarvajñam ahaṃ sarvasattvaikabāndhavam || [1.2ab] dharmam ekāntakalyāṇaṃ rājan dharmodayā(1b2)ya te | [1.2cd] vakṣyāmi dharmaḥ siddhiṃ hi yāti saddharmabhājane || [1.3ab] prāg dharmābhyudayo yatra paścān naiḥśreyasodayaḥ | [1.3cd] saṃprāpyābhyudayaṃ yasmād eti naiḥśre(1b3)yasaṃ kramāt || <55> [1.4ab] sukham abhyudayas tatra mokṣo naiḥśreyaso mataḥ | [1.4cd] asya sādhanasaṃkṣepaḥ śraddhāprajñe samāsataḥ || [1.5ab] śrāddhatvād bhajate dharmaṃ prājña(1b4)tvād vetti tattvataḥ | [1.5cd] prajñā pradhānaṃ tv anayoḥ śraddhā pūrvaṅgamāsya tu || <56> [1.6ab] chandād dveṣād bhayān mohād yo dharmaṃ nātivartate | [1.6cd] sa śrāddha iti vijñeyaḥ śreya(1b5)so bhājanaṃ param || [1.7ab] kāyavāṅmānasaṃ karma sarvaṃ samyak parīkṣya yaḥ | [1.7cd] parātmahitam ājñāya sadā kuryāt sa paṇḍitaḥ || [1.8ab] ahiṃsā cauryaviratiḥ paradāra(2a1)vivarjanam | [1.8cd] mithyāpaiśunyapāruṣyābaddhavādeṣu saṃyamaḥ || <57> [1.9ab] lobhavyāpādanāstikyadṛṣṭeś ca parivartanam | [1.9cd] ete karmapathāḥ śuklā daśa kṛṣṇā viparyayāt || [1.10ab] ama(2a2)dyapānaṃ svājīvo 'vihiṃsā dānam ādarāt | [1.10cd] pūjyapūjā ca maitrī ca dharma eṣa samāsataḥ || <58> [1.11ab] śarīratāpanād dharmaḥ kevalān nāsti yat tataḥ | [1.11cd] na para(2a3)drohaviratir na pareṣām anugrahaḥ || [1.12ab] dānaśīlakṣamāspaṣṭaṃ yaḥ saddharmamahāpatham | [1.12cd] anādṛtya vrajet kāyakleśagodaṇḍakotpathaiḥ || [1.13ab] sa saṃsārā(2a4)ṭavīṃ ghorām anantajanapādapāṃ | [1.13cd] kleśavyālāvalīḍhāṅgaḥ sudīrghaṃ pratipadyate || <59> [1.14ab] hiṃsayā jāyate 'lpāyur bahvābādho vihiṃsayā | [1.14cd] cau(2a5)ryeṇa bhogavyasanī saśatruḥ pāradārikaḥ || [1.15ab] abhyākhyānaṃ mṛṣāvādāt paiśunyān mitrabhedanam | [1.15cd] apriyaśravaṇaṃ raukṣyād abaddhād durbhagaṃ vacaḥ || <60> [1.16ab] manorathā(2b1)n hanty abhidhyā vyāpādo bhayadaḥ smṛtaḥ | [1.16cd] mithyādṛṣṭeḥ kudṛṣṭitvaṃ madyapānān matibhramaḥ || [1.17ab] apradānena dāridryaṃ mithyājīvena vañcanā | [1.17cd] stambhena duḥkulīnatva(2b2)m alpau{sa}jaskatvam īrṣyayā || [1.18ab] krodhād durvarṇatā maurkhyam apraśnena vipaścitām | [1.18cd] phalam e‹ta›n manuṣyatve sarvebhyaḥ prāk ca durgatiḥ || <61> [1.19ab] eṣāṃ akuśalā(2b3)khyānāṃ vipāko yaḥ prakīrtitaḥ | [1.19cd] kuśalānāñ ca sarveṣāṃ viparītaḥ phalodayaḥ || [1.20ab] lobho dveṣaś ca mohaś ca tajjaṃ karmeti cāśubham | [1.20cd] alobhā(2b4)dveṣāmohāś ca tajjaṃ karma ca tac chubham || <62> [1.21ab] aśubhāt sarvaduḥkhāni sarvā durgatayas tathā | [1.21cd] śubhāt{a} sugatayaḥ sarvāḥ sarvaja‹n›masukhāni ca || [1.22ab] ni(2b5)vṛttir aśubhāt{a} kṛtsnāt {a}pravṛttis tu śubhe sadā | [1.22cd] kāyena manasā vācā dharmo 'yaṃ dvividhaḥ smṛtaḥ || [1.23ab] narakapretatiryagbhyo dharmād asmād vimucyate | <63> [1.23cd] nṛṣu de(3a1)veṣu cāpnoti sukhaśrīrājyavistarān || [1.24ab] dhyānāpramāṇārūpyais tu brāhmādyaṃ sukham aśnute | [1.24cd] ity abhyudayadharmo 'yaṃ phalaṃ cāsya samāsataḥ || [1.25ab] naiḥśreyasaḥ puna‹r› dharmaḥ (3a2)sūkṣmo gambhīrada‹r›śanaḥ | [1.25cd] bālānām aśrutavatām uktaḥ trāsakaro jinaiḥ || <64> [1.26ab] nāsmy ahaṃ na bhaviṣyāmi na me 'sti na bhaviṣyati | [1.26cd] iti bālasya saṃtrā(3a3)saḥ paṇḍitasya bhayakṣayaḥ || [1.27ab] ahaṃkāraprasū{ya}teyaṃ mamakāropasa‹ṃ›hitā | [1.27cd] prajā prajāhitaikāntavādinābhihitākhilā || <65> [1.28ab] asty ahaṃ mama cāstī(3a4)ti mithyaitat{a} paramā‹r›thataḥ | [1.28cd] yathābhūtaparijñānān na bhavaty ubhayaṃ tataḥ || [1.29ab] ahaṃkārodbhavāḥ skandhāḥ so 'haṃkāro 'nṛto ‹'r›thataḥ | [1.29cd] bījaṃ ya(3a5)syānṛtaṃ tasya prarohaḥ satyataḥ kutaḥ || [1.30ab] skandhān asatyān dṛṣṭvaivam ahaṃkāraḥ prahīyate | [1.30cd] ahaṃkāraprahāṇāc ca na punaḥ skandhasaṃbhavaḥ || <66> [1.31ab] yathāda(3b1)rśam upādāya svamukhaprati{mvi}bimbakam | [1.31cd] dṛśyate nāma tac caivam na kiṃcid api tattvataḥ || [1.32ab] ahaṃkāras tathā skandhān upādāyopalabhyate | [1.32cd] na ca kaścit sa tattvena sva(3b2)mukhapratibimbavat{a} || <67> [1.33ab] yathādarśam anādāya svamukhapratibimbakam | [1.33cd] na dṛśyate tathā skandhān anādāyāham ity api || [1.34ab] evaṃvi{mba}dhārthaśravaṇād dharma(3b3)cakṣur avāptavān | [1.34cd] āryānandaḥ svayaṃ caiva bhikṣubhyo 'bhīkṣṇa{ṃ}m uktavān || [1.35ab] skandhagrāho yāvad asmāt tāvad evāham ity api | [1.35cd] ahaṃkāre sati puna(3b4)ḥ karma janma ta{ḥ}taḥ punaḥ || <68> [1.36ab] trivartmaitad anādyantamadhyaṃ saṃsāramaṇḍalam | [1.36cd] {t}ālātamaṇḍalaprakhyaṃ bhramaty anyonyahetukam || [1.37ab] svaparobhayatas ta(3b5)sya traikālye cāpy alabdhitaḥ | [1.37cd] ahaṃkāraḥ kṣayaṃ yāti tataḥ karma ca janma ca || <69> [1.38ab] evaṃ hetuphalotpādaṃ paśya‹ṃ›s tatkṣayam eva ca | [1.38cd] nāstitām astitāṃ caiva nai(4a1)ti lokasya tattvataḥ || [1.39ab] sarvaduḥkhakṣayaṃ dharma‹ṃ› śrutvaivam aparīkṣakaḥ | [1.39cd] saṃtrasyaty aparijñānād abhayasthānakātaraḥ || <70> [1.40ab] na bhaviṣyati nirvāṇe sarvam etan na (4a2)te bhayam | [1.40cd] ucyamāna ihābhāvas tasya te kiṃ bhayaṃkaraḥ || [1.41ab] mokṣe nātmā na ca skandhā mokṣaś ced īdṛśaḥ priyaḥ | [1.41cd] ātmaskandhāpanayanaṃ kim ihaiva na te pri(4a3)yam || [1.42ab] na cābhāvo (')pi nirvāṇaṃ kuta evāsya bhāvatā{ṃ} | <71> [1.42cd] bhāvābhāvaparāmarśakṣayo nirvāṇa{ṃ}m ucyate || [1.43ab] samāsān nāstitādṛṣṭiḥ phalaṃ nāstīti karmaṇā(4a4)m | [1.43cd] apuṇyāpāyikī caiṣā mithyādṛṣṭir iti smṛtā || [1.44ab] samāsād astitādṛṣ≤t≥«ṭ»iḥ phalaṃ cāstīti karmaṇām | [1.44cd] puṇyā sugatiniṣyandā samyagdṛ(4a5)ṣṭir iti smṛtā || <72> [1.45ab] jñānān nāstyastitāśānteḥ pāpapuṇyavyatikramaḥ | [1.45cd] durgate‹ḥ› sugateś cāsmāt sa mokṣaḥ sadbhir ucyate || [1.46ab] sahetum udayaṃ paśyan nāstitā(4b1)m ativartate | [1.46cd] astitām api nopaiti nirodhaṃ saha hetunā || [1.47ab] prāgjātaḥ sahajātaś ca hetur āhetuko '‹r›thataḥ | [1.47cd] prajñapter apratī‹ta›tvād utpatteś caiva tattvataḥ || <73> [1.48ab] asmin satī(4b2)daṃ bhavati dīrghe hrasvaṃ yathā sati | [1.48cd] asyotpādād udetīdaṃ dīpotpādād yathā prabhā || [1.49ab] hrasve 'sati punar dīrghaṃ na bhavaty asvabhāvataḥ | [1.49cd] pradīpa(4b3)syāpy anutpādāt prabhāyā apy asaṃbhavaḥ || <74> [1.50ab] evaṃ hetuphalotpādaṃ dṛṣṭvā nopaiti nāstitām | [1.50cd] abhyupetyāsya lokasya yāthābhūtyaṃ prapañcaja(4b4)m || [1.51ab] nirodhañ cāprapañcotthaṃ yāthābhūtyād upāgatam | [1.51cd] nopayāty astitāṃ tasmān mucyate 'dvayaniśritaḥ || [1.52ab] dūrād ālokitaṃ rūpam āsannair(4b5)dṛśyate sphuṭam | <75> [1.52cd] marīcir yadi vāri syād āsannaiḥ kiṃ na dṛśyate || [1.53ab] dūrībhūtair yathābhūto loko 'ya‹ṃ› dṛśyate tathā | [1.53cd] na dṛśyate tadāsannair animitto ma(5a1)rīcivat || [1.54ab] marīcis toyasadṛśī yathā nāmbho na cā‹r›thataḥ | [1.54cd] skandhā‹s› tathātmasadṛśā nātmāno nāpi te 'rtha{va}taḥ || <76> [1.55ab] marīciṃ toyam ity etad iti matvā gato 'tra(5a2)san | [1.55cd] yadi nāstīti tat toyaṃ gṛhṇīyān mūḍha eva saḥ || [1.56ab] marīcipratimaṃ lokam evam astīti gṛhṇataḥ | [1.56cd] nāstīti cāpi moho 'yaṃ sati mohe na mu(5a3)cyate || <77> [1.57ab] nāstiko durgatiṃ yāti sugatiṃ yāti cāstikaḥ | [1.57cd] yathābhūtaparijñānān mokṣam advayaniśritaḥ || [1.58ab] anicchan nāstitāstitve yathābhūtapa(5a4)rijñayā | [1.58cd] nāstitāṃ labhate mohāt{a} kasmān na labhate 'stitām || <78> [1.59ab] syād astidūṣaṇād asya nāstitākṣipyate 'rthataḥ | [1.59cd] nāstitādūṣanā(5a5)d evaṃ kasmān nākṣipyate 'stitā || [1.60ab] na pratijñā na caritaṃ na cittaṃ bodhiniśrayāt | [1.60cd] nāstikatve '‹r›thato yeṣāṃ kathaṃ te nāstikāḥ smṛṭāḥ || [1.61ab] sasāṃkhyau(5b1)lūkyanirgranthapudgalaskandhavādinam | [1.61cd] pṛccha lokaṃ yadi vadaty astināstivyatikramaṃ || <79> [1.62ab] dharmayautakam ity asmān nāstyastitvavyatikramam | [1.62cd] viddhi gambhīra(5b2)m ity uktaṃ buddhānāṃ śāsanāmṛtam || [1.63ab] vibhavaṃ naiti nāyāti na tiṣṭhaty api ca kṣaṇam | [1.63cd] traikālyavyativṛttātmā loka evaṃ kuto '‹r›thataḥ || <80> [1.64ab] dva(5b3)yor apy āgatigatī yat sthitiś ca na tattvataḥ | [1.64cd] lokanirvāṇayos tasmād viśeṣaḥ ka ivārthataḥ || [1.65ab] sthiter abhāvād udayo nirodhaś ca na (5b4)tattvataḥ | [1.65cd] uditaś ca sthita‹ś› ceti niruddhaś ca kuto 'rthataḥ || <81> [1.66ab] katham aksaṇiko bhāvaḥ pariṇāmaḥ sadā yadi | [1.66cd] nāsti cet pariṇāma‹ḥ› (5b5)syād anyathātvaṃ kuto 'rthataḥ || [1.67ab] ekadeśe kṣayād vā syāt kṣaṇikaṃ sarvaśo 'pi vā | [1.67cd] vaiṣamyānupalabdheś ca dvidhāpy etad ayuktimat || <82> [1.68ab] kṣaṇike sarva(6a1)thābhāvāt kutaḥ kācit purāṇatā | [1.68cd] sthairyād akṣaṇike cāpi kutaḥ kācit{a} purāṇatā || [1.69ab] yathānto 'sti kṣaṇasyaivam ādimadhyaṃ ca kalpyatām | [1.69cd] tryātmakatvāt kṣaṇa(6a2)syaivaṃ na lokasya kṣaṇaṃ sthitiḥ || [1.70ab] ādimadhyāvasānāni cintyāni kṣaṇavat punaḥ | <83> [1.70cd] ādimadhyāvasānatvaṃ na svataḥ parato 'pi vā || [1.71ab] naiko 'nekaprade(6a3)śatvān nāpradeśaś ca kaścana | [1.71cd] vinaikam api nā‹ne›ko nāstitvam api cāstitām || [1.72ab] vināśāt pratipakṣād vā syād astitvasya nāstitā | [1.72cd] vināśa(6a4)ḥ pratipakṣo vā katha‹ṃ› syād astyasaṃbhavāt || <84> [1.73ab] nirvṛtes tena lokasya nopaity ūnatvam arthataḥ | [1.73cd] antavān iti lokaś ca pṛṣṭas tūṣṇīṃ jino 'bhavat || [1.74ab] (6a5)sarvajña iti sarvajño budhai‹s› tenaiva gamyate | [1.74cd] yenaitad dharmagāmbhīryaṃ novācābhājane jane || <85> [1.75ab] iti naiḥśreyaso dharmo gambhīro niṣparigrahaḥ | [1.75cd] (6b1)anālaya iti proktaḥ saṃbuddhais tattvadarśibhiḥ || [1.76ab] asmād anālayād dharmād ālayābhiratā janāḥ | [1.76cd] astināstyavyatikrāntā bhītā naśyanty amedha(6b2)saḥ || <86> [1.77ab] te naṣṭā nā‹śa›yanty anyān abhayasthānabhīravaḥ | [1.77cd] tathā kuru yathā rājaṃs tai‹r› naṣṭair nopanāśyase || [1.78ab] tasya te 'vipraṇāśāya rāja‹ṃl› lokotta(6b3)raṃ nayaṃ | [1.78cd] yathābhūtāgamavaśād vakṣyāmy advayaniśritam || [1.79ab] pāpapuṇyakriyātītam gambhīraṃ vivṛtārthavat | [1.79cd] anyatīrthair anālīḍhaṃ svaiś cāni‹śra›ya(6b4)bhīrubhiḥ || <87> [1.80ab] na bhūmiḥ puruśo nāpo na tejo nānilo na kham | [1.80cd] na vijñānaṃ na sarvāṇi tebhyo 'nyaḥ ko (')sty ataḥ pumān || [1.81ab] ṣaḍdhātuḥ puru(6b5)ṣo yadvat saṃghātatvān na tattvataḥ | [1.81cd] dhātur apy evam ekaikaḥ saṃghātatvān na tattvataḥ || <88> [1.82ab] nātmā skandhā na te tasmin na sa teṣu na tair vinā | [1.82cd] nāpy a(7a1)gnīndhanavan miśraḥ skandhair astīty ataḥ katham || [1.83ab] bhūr na bhūtatrayaṃ nāsyāṃ neyaṃ tatra na tair vinā | [1.83cd] ekaikam evam ity asmād bhūtāny apy ātmavan mṛṣā || [1.84ab] pṛthivyagnyambuvāyūnā(7a2)m ekaikaṃ na svabhāvataḥ | [1.84cd] ekaikaṃ yad vinā nāsti tribhir ekena ca trayam || <89> [1.85ab] ekaikaṃ yad vinā nāsti tribhir ekena ca trayaṃ | [1.85cd] pratisvam asatām eṣāṃ saṃghāto (7a3)jāyate kathaṃ || [1.86ab] atha pratisvaṃ vidyante kiṃ nāsty agnir vinendhanam | [1.86cd] calapratighasaṃghātais toyavāyubhuvas tathā || <90> [1.87ab] atha agnir apratisvo (')yaṃ pratisvaṃ ta(7a4)t kathaṃ trayam | [1.87cd] pratītyotpādavaidharmya‹s› trayāṇāṃ tu na yujyate || [1.88ab] pratisvaṃ vidyamānānāṃ kiṃ sattaiṣāṃ parasparāt | [1.88cd] pratisvam asatāṃ caiṣāṃ kathaṃ sat‹t›ā (7a5)parasparāt || [1.89ab] yatraika‹ṃ› tatra śiṣṭāni pratisvaṃ santi naiva cet | [1.89cd] naikasthatvam amiśrāṇāṃ miśrāṇāṃ na pratisvatā || <91> [1.90ab] bhūtānām apratisvānāṃ pratisvaṃ lakṣaṇaṃ (7b1)kutaḥ | [1.90cd] nāneko (')py apratisvānāṃ saṃvṛtyoktaṃ tu lakṣaṇam || [1.91ab] varṇagandharasasparśā ye teṣām apy ayaṃ naya{ṃ}ḥ | [1.91cd] cakṣurvijñānarūpāṇām avidyākarmajanmanām || <92> [1.92ab] kartṛka(7b2)rmakriyāsaṃkhyāyogahetuphalādhvanām | [1.92cd] hrasvadīrghādisaṃjñānāṃ sa‹ṃ›jñāsa‹ṃ›jñitayos tathā || [1.93ab] pṛthivītoyavāyvagnisthūlahrasvāṇudīrghatā | [1.93cd] śubhādyaṃ caiva vi(7b3)jñāne muninoktaṃ nirudhyate || [1.94ab] anida‹r›śanaṃ ca vijñānam a‹na›ntaṃ{ḥ} sarvataḥ prabhuḥ | [1.94cd] atrāpaḥ pṛthivī caiva tejo vāyur na gāhate || <93> [1.95ab] atra hrasvaṃ ca dīrghaṃ cā(7b4)ṇusthūlaṃ śubhāśubham | [1.95cd] atra nāma ca rūpaṃ ca niḥśeṣam avarudhyate || [1.96ab] etat sarvaṃ yad ajñānād vijñāne pūrvam utthitam | [1.96cd] vijñāna eva tad jñānād evaṃ pa(7b5)ścān nirudhyate || [1.97ab] vijñānāgner jagaddharmāḥ sarva evendhana‹ṃ› matāḥ | [1.97cd] tān yathāvat pravicayajvālai‹r› dagdh‹v›opaśāmyate || <94> [1.98ab] ajñānakalpitaṃ pūrvaṃ paścāt tattvārthaniścaye | [1.98cd] ya(8a1)dā na labhate bhāvam evābhāvaṃ tadā kutaḥ || [1.99ab] rūpasyābhāvamātratvād ākāśaṃ nāmamātrakam | [1.99cd] bhūtair vinā kuto rūpaṃ nāmamātratvam apy asat || <95> [1.100ab] saṃskāravedanāsaṃjñāvi(8a2)jñānāny api bhūtavat | [1.100cd] cintyāny ātmavad ity asmād dhātuṣaṭkam anātmakam || [95,11] || abhyudayanaiḥśreyasopāyo nāma prathamo nirdeśaḥ || {2 miśraka} <96> [96,2] miśrako nāma dvitīyaḥ <97> [2.1ab] kadalī pāṭitā (8a3)yadvan niḥśeṣāvayavaiḥ saha | [2.1cd] na kiṃcit puruṣas tadvat pāṭitaḥ saha dhātubhiḥ || [2.2ab] sarvadharmā anātmāna ity asmād bhāṣitaṃ jinaiḥ | [2.2cd] dhātuṣaṭkaṃ (8a4)ca taiḥ sarvaṃ nirṇītaṃ tac ca nārthataḥ || [2.3ab] naivam ātmā na cānātmā yāthābhūtena labhyate | [2.3cd] ātmānātmakṛte dṛṣṭī vavārāsmān mahāmuniḥ || <98> [2.4ab] dṛṣṭaśrutādyaṃ mu(8a5)ninā na satyaṃ ‹na› mṛṣoditam | [2.4cd] pakṣād dhi pratipakṣaḥ syād ubhayaṃ tac ca nārthataḥ || [2.5ab] iti satyānṛtātīto loko 'yaṃ paramārthataḥ | [2.5cd] asmād eva ca tattvena nopaity (8b1)asti ca nāsti ca || <99> [2.6ab] yac caivaṃ sarvathā neti sarvajñas tat kathaṃ vadet | [2.6cd] sāntam ity athavānantaṃ dvayaṃ vādvayam eva vā || [2.7ab] asaṃkhyeyā gatā buddhā‹s› tathai{tha}ṣyanty atha sāṃpratāḥ | [2.7cd] (8b2)koṭyagraśaś ca sattvāntas tebhyas traikālyajo mataḥ || <100> [2.8ab] vṛddhihetu‹r› na lokasya kṣayas traikālyasambhavaḥ | [2.8cd] sarvajñena kathaṃ tasya pūrvānto 'vyākṛtaḥ kṛ(8b3)taḥ || [2.9ab] etat tad dharmagāmbhīryaṃ yat ‹ta›d guhyaṃ pṛthagjane | [2.9cd] māyopamatvaṃ lokasya buddhānāṃ śāsanāmṛtam || [2.10ab] māyāgajasya dṛśyeta yathā janmānta eva ca | [2.10cd] na ca kaścit sa tattvena janmāntaś caiva vidyate || <101> [2.11ab] māyopamasya lokasya tathā janmānta eva ca | [2.11cd] dṛśyate paramārthena na ca janmānta eva ca || [2.12ab] yathā mā(8b4)yāgajo naiti kutaścid yāti na kvacit | [2.12cd] cittamohanamātratvād bhāvatvena na tiṣṭhati || [2.13ab] tathā māyopamo loko naiti yāti na kutracit | [2.13cd] citta(8b5)mohanamātratvād bhāvatvena na tiṣṭhati || <102> [2.14ab] traikālyavyativṛttātmā loka evaṃ nu ko 'rthataḥ | [2.14cd] yo 'sti nāsty athavāpi syād anyatra vyavahārataḥ || [2.15ab] catuṣprakāra(9a1)m ity asmāt sānto 'nanto dvayo 'dvayaḥ | [2.15cd] buddhena heto‹r› nānyasmād ayam avyākṛtaḥ kṛtaḥ || <103> [2.16ab] śarīrāśucitā tāvat sthūlā pratyakṣagocarā | [2.16cd] satataṃ dṛśya{te}mānāpi yadā citte na (9a2)tiṣṭhati || [2.17ab] tadātisūkṣmo gambhīraḥ saddharmo 'yaṃ anālayaḥ | [2.17cd] apratyakṣaḥ kathaṃ citte{na} sukhenāvatariṣyati || <104> [2.18ab] sambudhyāsmān nivṛtto 'bhūd dharmaṃ deśayitu(9a3)ṃ muniḥ | [2.18cd] durjñānam atigāmbhīryāt jñātvā dharmam imaṃ janaiḥ || [2.19ab] vināśayati durjñāto dharmo 'yam avipaścitam | [2.19cd] nāstitādṛṣṭisamale yasmād asmin nimajja(9a4)ti || [2.20ab] aparo 'py asya durjñānān mū‹r›khaḥ paṇḍitamānikaḥ | <105> [2.20cd] pratikṣepavinaṣṭātmā yāty avīcim adhomukhaḥ || [2.21ab] durbhuktena yathānnena vināśam adhigacchati | [2.21cd] (9a5)subhuktenāyur ārogyaṃ balaṃ saukhyāni cāśnute || [2.22ab] durjñātena tathānena vināśam adhigacchati | [2.22cd] samyagjñātena tu sukhaṃ bodhiṃ cāpnoty anuttarām || <106> [2.23ab] tasmād atra pra(9b1)tikṣepaṃ dṛṣṭiṃ tyaktvā ca nāstikīm | [2.23cd] samyagjñānaparaṃ yatnaṃ kuru sarvārthasiddhaye || [2.24ab] dharmasyāsyāparijñānād ahaṃkāro 'nuvartate | [2.24cd] tataḥ śubhāśubhaṃ karma tato janma śubhāśubham || <107> [2.25ab] (9b2)tasmād yāvad avijñā{ya}to dharmo 'haṃkāraśātanaḥ | [2.25cd] dānaśīlakṣamādharme tāvad ādaravān bhava || [2.26ab] dharmapūrvāṇi kāryāṇi dharmamadhyāni pārthiva | [2.26cd] sā(9b3)dhayan dharmaniṣṭhāni neha nāmutra sīdati || [2.27ab] dharmāt kīrtiḥ sukhaṃ caiva neha bhīr na mumūrṣataḥ | [2.27cd] paraloke sukhaṃ sphītaṃ tasmād dharmaṃ sadā bhaja || <108> [2.28ab] dharma (9b4)eva parā nīti‹r› dharmāl loko 'bhirajyate | [2.28cd] rañjitena hi lokena neha nāmutra vañcyate || [2.29ab] adharmeṇa tu yā nītis tayā loko 'parajyate | [2.29cd] lokāparañja(9b5)nāc caiva neha nāmutra nandati || <109> [2.30ab] parātisaṃdhānaparā kaṣṭā durgatipaddhatiḥ | [2.30cd] ana‹r›thavidyā duṣprajñair a‹r›thavidyā kathaṃ kṛtā || [2.31ab] parātisaṃdhānaparo nītimā(10a1)n katham arthataḥ | [2.31cd] yena janmasahasrāṇi bahūny ātmaiva vañcyate || [2.32ab] ripor apriyam anvicchan doṣāṃs tyaktvā guṇān śraya | [2.32cd] svahitāvāptir evaṃ te ripoś cāpy apriyaṃ bhavet || <110> [2.33ab] dānena pri(10a2)yavadyena hitenaikārthacaryayā | [2.33cd] ebhir ācara lokasya dharmasyaiva ca sa‹ṃ›graham || [2.34ab] viśvāsaṃ janayaty ekaṃ satyaṃ rājñāṃ yathā dṛḍham | [2.34cd] tathaivānṛtam apy eṣām aviśvā(10a3)sakaraṃ param || <111> [2.35ab] na visaṃ{m}vādavat satyaṃ na bhāvodgatam arthataḥ | [2.35cd] paraikāntahitaṃ satyam ahitatvā‹n› mṛṣetarat || [2.36ab] doṣān pracchādayaty ekas tyāgo rājñāṃ yatho(10a4)jjvalaḥ | [2.36cd] tathā kā‹r›paṇyam apy eṣāṃ guṇasarvasvaghātakam || <112> [2.37ab] upaśāntasya gāmbhīryaṃ gāmbhīryād gauravaṃ param | [2.37cd] gauravā‹d› dīptir ājñā ca tasmād upaśamaṃ bhaja || [2.38ab] a(10a5)hāryabuddhiḥ prājñatvād aparapratyaya‹ḥ› sthiraḥ | [2.38cd] nātisaṃdhīyate rājā tasmāt prajñāparo bhava{ḥ} || <113> [2.39ab] satyatyāgaśamaprajñācaturbhadro narādhipaḥ | [2.39cd] dharmaś caturbha(10b1)dra iva stūyate devamānuṣaiḥ || [2.40ab] nigṛhyavādibhiḥ śuddhaiḥ prajñākāruṇyanirmalaiḥ | [2.40cd] sahāsīnasya satataṃ prajñā dharmaś ca vardhate || <114> [2.41ab] durlabhāḥ pathyavaktāraḥ śro(10b2)tāras tv atidurlabhāḥ | [2.41cd] tebhyo 'pi durlabhatamā ye pathyasyāśukāriṇaḥ || [2.42ab] pathyam apy apriyaṃ tasmāt{a} jñātvā śīghraṃ samācara | [2.42cd] pibed auṣadham apy ugram ārogyā(10b3)yātmavān iva || [2.43ab] jīvitārogyarājyānāṃ cintayānityatāṃ sadā | [2.43cd] tataḥ saṃve{npu}gavān dharmam ekāntena prayatsyase || <115> [2.44ab] avaśyaṃ maraṇaṃ paśyan (10b4)pāpād duḥkhaṃ mṛtasya ca | [2.44cd] aihikena sukhenāpi ‹na› pāpaṃ kartum arhasi || [2.45ab] kasmiṃ cid abhayaṃ dṛṣṭa‹ṃ› bhayaṃ dṛṣṭaṃ kvacit kṣaṇe | [2.45cd] yady ekasmin samāśvāsaḥ kim e(10b5)kasmin na te bhayam || <116> [2.46ab] madyāt paribhavo loke kāryahānir dhanakṣayaḥ | [2.46cd] akāryakaraṇam mohāt{a} madyaṃ tyajyaṃ ataḥ sadā || [2.47ab] dyūtaṃ lobhāratidveṣakuhaśāṭhyo(11a1)ddhavākaram | [2.47cd] anṛtābaddhapāruṣyakaraṃ varjyam ataḥ sadā || <117> [2.48ab] vyasanaṃ strīkṛtaṃ prāyaḥ strīrūpe śubhasa‹ṃ›jñayā | [2.48cd] na caivaṃ strīśarīre 'sti svalpam apy arthataḥ śubhaṃ || [2.49ab] mukhaṃ danta(11a2)malāmedhyaniṣṭhīvakledabhājanam | [2.49cd] pūyamaśleṣmaṇā nāsā netre cikkāśrubhājanaṃ || <118> [2.50ab] viṇmūtrāntajakṛtklomabhājanaṃ jaghanodaram | [2.50cd] strīṇā(11a3)m apaśyan saṃmūḍhas tac charīreṣu rajyate || [2.51ab] alaṃkṛte 'medhyaghaṭe yathā kaścid ajānakaḥ | [2.51cd] rajyate hi tathā lokaḥ strīṣu mohād ajānakaḥ || <119> [2.52ab] (11a4)ye durgandhatamā deśāḥ kāye vairāgyahetavaḥ | [2.52cd] teṣv eva rajyate loko vairāgyaṃ kena nīyatām || [2.53ab] yathā viṇmūtradhāneṣu bhṛśaṃ viṭśūkarā ratāḥ | [2.53cd] ta(11a5)thā viṇmūtradhāneṣu kāmī viṭśūkaro rataḥ || <120> [2.54ab] jātaṃ nirgamanāthaṃ yac charīranagarāśuceḥ | [2.54cd] vivaraṃ taj janai‹r› mūḍhai ratya‹r›tham upakalpitam || [2.55ab] dṛṣṭvāśucīni pratyekaṃ (11b1)viṇmūtrādīni te svayaṃ | [2.55cd] tatsaṃhāte manojñatvaṃ śarīre katham āgatam || [2.56ab] śukraśoṇitasamparkabījaṃ viṇmaṇḍavardhitam | [2.56cd] amedhyarūpam ājānan rajyase (')tra ka(11b2)yecchayā || <121> [2.57ab] amedhyapuñje pracchanne tatrakledārdreṇa carmaṇā | [2.57cd] yaḥ śayīta sa nārīṇāṃ śayīta jaghanodare || [2.58ab] virūpaṃ vā surūpaṃ vā vṛddhaṃ taruṇam eva vā | [2.58cd] sarvaṃ (strī)rū(11b3)pam aśuci kva te rāgo viśeṣataḥ || <122> [2.59ab] yady apy amedhyaṃ varṇāḍhyaṃ sukumāraṃ susaṃsthitam | [2.59cd] tathāpy ayuktas tadrāgaḥ strīrūpe sarvathā tathā || [2.60ab] antaḥpū(11b4)ti mahākaṣṭaṃ bahiḥ pracchāditaṃ tvacā | [2.60cd] svabhāvaṃ kuṇapasyāsya kathaṃ paśyam na paśyasi || [2.61ab] tvag apy amedhyā na jyeyā vastrakañcukavat sthitā | [2.61cd] ka(11b5)thaṃ hy amedhyapuñjasya tvag medhyā sambhaviṣyasi || <123> [2.62ab] mṛtkumbho 'medhyasaṃpūrṇo bahiś citro (')pi kutsitaḥ | [2.62cd] kāyo 'medhyamayo 'medhyapūrṇaḥ kasmān na kutsita(12a1)ḥ || [2.63ab] kutsitaṃ yady amedhyaṃ te kāyo (')yaṃ kiṃ na kutsitaḥ | [2.63cd] gandhamālyānnapānānāṃ yo medhyānām amedhyakṛt || <124> [2.64ab] jugupsasi yathāmedhyaṃ parasyātmanasyaiva ca | [2.64cd] na jugu(12a2)psasy amedhyaṃ kiṃ rūpaṃ svaparayos tathā || [2.65ab] yathā strī‹rū›pam aśuci svarūpam iti te tathā | [2.65cd] nanu yukto virāgo (')smād bahiradhyātmam eva ca || [2.66ab] navavraṇamukhasrāvaṃ (12a3)sākṣāt prakṣālayan svayam | [2.66cd] kāyasyāśucitāṃ naiti kathā‹ṃ› te kiṃ kariṣyati || <125> [2.67ab] aho maurkhyam aho dhaurtyam aho paribhavo jane | [2.67cd] śṛṅgārakavitā yeṣām (12a4)amedhye (')smin kaḍevare || [2.68ab] bhūyiṣṭham iha sattvānām ajñānāṃ vṛtacetasām | [2.68cd] kāmārthaṃ vigrahotpattir amedhyārthaṃ śunām iva || <126> [2.69ab] kaṇḍuyan sukhito bhavan ni(12a5)ṣkaṇḍus tu tataḥ sukhī | [2.69cd] tadvat kāmī sukhī loke niṣkāmaś ca tataḥ sukhī || [2.70ab] yady apy evaṃ vimṛśaṭo vairāgyaṃ te na setsyati | [2.70cd] tathā 'pi mandarāgatvān na (12b1)strīvyasanam eṣyati || [2.71ab] āyur alpaṃ bhayaṃ duḥkhaṃ tīvrā nārakakāraṇā | [2.71cd] mṛgayātaḥ sadaivāsmād anāghātaṃ dṛḍhaṃ kuru || <127> [2.72ab] dhig astu taṃ yam āgamya saṃtrasyanti śarīriṇaḥ | [2.72cd] viṣṭā(12b2)viklinnasarvāṅgakṣaradviṣam ivoragam || [2.73ab] bhadraṃ tasya yam āgamya pramodante śarīriṇaḥ | [2.73cd] prāvṛṣeṇyaṃ mahāmegham ivāyāntaṃ kṛṣīvalāḥ || [2.74ab] tasmād adharma(12b3)m utsṛjya bhaja dharmam atandritaḥ | [2.74cd] ātmano 'sya ca lokasya kā≤m≥«ṃ»kṣa{na} bodhim anuttarām || <128> [2.75ab] mūlaṃ tasyāḥ sthiraṃ cittaṃ bodhau śailendrarājavat | [2.75cd] diganta(12b4)niṣṭhā karuṇā jñānañ cādvayaniśritam || [2.76ab] dvātriṃśadbhir mahārāja mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ | [2.76cd] yathālaṃkṛtadehas tvaṃ bhaviṣyasi tathā śṛṇu || [2.77ab] caityapū≤ ≥(12b5)jyāryavṛddhānāṃ kṛtvā saṃparicāraṇām | [2.77cd] śrīcakrāṅkahastapādaś cakravartī bhaviṣyasi || <129> [2.78ab] dharmaṃ pratisamādānaṃ kuru rājan sadā sthiram | [2.78cd] supratiṣṭhitapādo (13a1)'smād bodhisattvo bhaviṣyasi || [2.79ab] dānena priyavadyena hitenaikārthacaryayā | [2.79cd] jālānaddhāṅguliḥ śrīmān lekhahasto bhaviṣyati || [2.80ab] mṛdupādakaraḥ śrīmān saptotsadamahā(13a2)tanuḥ | [2.80cd] dānād varānnapānānāṃ prabhūtānāṃ bhaviṣyasi || [2.81ab] ṛjukāyabṛhadgātraḥ svāyatāṅgulipārṣṇikaḥ | [2.81cd] bhaviṣyasi sudīrghāyur ahiṃsāvadhyamokṣaṇaiḥ || <131> [2.82ab] u(13a3)cchaṅkhacaraṇaḥ śrīmān ūrdhvaromāṅkitacchaviḥ | [2.82cd] samādānasya dharmasya vardhanāt tvaṃ bhaviṣyasi || [2.83ab] satkṛtyadānādānābhyāṃ vidyāśilpādikarmaṇāṃ | [2.83cd] eṇe(13a4)yajaṅgho medhāvī mahāprājño bhaviṣyasi || [2.84ab] dāsyāmi yācitaṃ svā‹r›thaṃ santaṃ kṣipram iti vratāt | [2.84cd] pāṭūrubāhu‹r› lokasya vinetā ca bhavisyasi || <132> [2.85ab] saṃ(13a5)yojanād viyuktasya svajanasya parasparāt | [2.85cd] kośopahitasadvastiguhyaḥ śrīmān bhaviṣyati || [2.86ab] prāsādavastrābharaṇapradānāt sukhaśobhanāt | [2.86cd] taptani(13b1)mṛṣṭasuślakṣṇakāñcanatvaṃ bhaviṣyasi || <133> [2.87ab] anuttarādhyakṣyadānān nyāyyārcyaguruvartanāt | [2.87cd] prāpsyasy ekaikaromatvam ūrṇāśrībhūṣitānanaḥ || [2.88ab] madhurapriyavāditvāt sū(13b2)ktavāñ cānulomatvāt | [2.88cd] siṃhapūrvārdhakāyas tvaṃ vṛttaskandho bhaviṣyasi || <134> [2.89ab] citāntarāṃsaḥ svasthātmā rasārasavibhāgavit | [2.89cd] bhaviṣyasi vyādhitānā(13b3)m upasthānacikitsanaiḥ || [2.90ab] susaṃsthitoṣṇīṣaśirā nyagrodhaparimaṇḍalaḥ | [2.90cd] pūrvaṅgamatvād dharmyeṣu kāryeṣu tvaṃ bhaviṣyasi || [2.91ab] brahmasvaro ma(13b4)hājihvo bhaviṣyasi narādhipaḥ | [2.91cd] satyaślakṣṇasya vākyasya dīrghakālam udīraṇāt || <135> [2.92ab] mahāsiṃhahanuḥ śrīmān durādharṣo bhaviṣya{ti}(13b5)si | [2.92cd] matvā satyasya vacasaḥ cirakālānubhāṣaṇāt || [2.93ab] suśukladanto rucimatsamadanto bhaviṣyasi | [2.93cd] avimānanasammānayathānyāyānuvartanaiḥ || <136> [2.94ab] (14a1)catvāriṃśatsamaghanaśrīmān danto bhaviṣyasi | [2.94cd] vacasaś ciram abhyāsāt satyasyāpiśunasya ca || [2.95ab] snigdhābhinīlanayano gopakṣmā ca bhaviṣya{ti}si | [2.95cd] araktaduṣṭasa(14a2)ṃmūḍhasnigdhasattvāvalokanāt || [2.96ab] ity etāni samāsena dvātriṃśat saha hetubhiḥ | [2.96cd] mahāpuruṣasiṃhānāṃ lakṣaṇāny upadhāraya || <137> [2.97ab] tadanuvyañjanāśī‹tir› (14a3)maitrīniṣyandasaṃbhavā | [2.97cd] noktātra tvā mayā rājan granthavistara{ṇa}śaṅkayā || [2.98ab] bhavanti kāmam etāni sarveṣāñ cakravartināṃ | [2.98cd] śuddhiṃ kāntiṃ ca dīptiṃ ca (14a4)buddhānāṃ nopayānti tu || <138> [2.99ab] cittaprasādāvayavād apy ekasmān munīndragāt | [2.99cd] lakṣaṇavyañjanāni syur yāny āhuś cakravartināṃ || [2.100ab] kalpakoṭiśatenāpi (14a5)phalenopaci‹taṃ› śubhaṃ | [2.100cd] na buddharomakūpasyaikasyāpi jananakṣamam || [2.101ab] syāt tu lakṣaṇaṃ sāmānyaṃ buddhānāṃ cakravartibhiḥ | [2.101cd] ādityānāṃ prabhākṛtye kiṃcit(14b1)khadyotakair iva || <139> [139,4] ratnāvalyāṃ miśrako nāma« »dvitīyaḥ paricchedaḥ | {3 bodhisaṃbhārasamāsa} <140> [140,2] bodhisaṃbhārasamāso nāma tṛtīyaḥ || <141> [3.1ab] acintyāt tu yathā puṇyād bauddhalakṣaṇasaṃbhavaḥ | [3.1cd] tathā śṛṇu mahārāja mahāyā(14b2)namahāgamāt || [3.2ab] sarvapratyekabuddhotthaṃ śaikṣāśaikṣodbhavaṃ ca yat | [3.2cd] kṛtsnasya yac ca lokasya puṇyaṃ loka ivāmitam || [3.3ab] tasmāc chataguṇaprāptād ekaromasamu(14b3)dbhavaḥ | [3.3cd] buddhasya romakūpāṇāṃ sarveṣām eva codbhavaḥ || <142> [3.4ab] yat sarvaromakūpāṇāṃ puṇyaṃ janakam ity ataḥ | [3.4cd] śatena guṇitād ekam anuvyañjanam iṣyati || [3.5ab] tāva(14b4)tā tāvatā rājan puṇyenaikaikam apy alaṃ | [3.5cd] anuvyañjanam ity evam aśītir yāvad udgatā || [3.6ab] yo 'nuvya‹ñ›jananiṣpattyer aśītyāḥ puṇyasaṃbhavaḥ | <143> [3.6cd] tasmāc cha(14b5)ta‹gu›ṇ{ḥ}ād ekaṃ mahāpuruṣalakṣaṇa{ṃ}m || [3.7ab] triṃśallakṣaṇaniṣpatte‹r› hetur yaḥ puṇyavistaraḥ | [3.7cd] sahasraguṇitād asmād ūrṇā pūrṇendusannibhā || [3.8ab] ūrṇāpuṇyasahasrāṇāṃ śa(15a1)taṃ piṇḍīkṛtaṃ punaḥ | [3.8cd] uṣṇīṣajananaṃ mūrdhno 'navalokasya tāyinaḥ || <144> [3.9ab] uṣṇīṣajanakāt puṇyāc chatalakṣaguṇīkṛtāt | [3.9cd] jñeyo daśabalasyaiko dharmaśaṅkhasamudbha(15a2)vaḥ || [3.10ab] ity aprameyaṃ leśe(na) puṇyam uktaṃ prame{vata}yavat | [3.10cd] sarvadikṣu yathoccheda(ṃ) loko daśaguṇo (')khilaḥ || <94> [3.11ab] hetur eva yadāmeyo rūpakāyasya lokavat | [3.11cd] (15a3)buddhānāṃ dharmakāyasya hetur meyas tathā katham || <145> [3.12ab] hetur alpo 'pi sarvasya vistīrṇaṃ janayet phalaṃ | [3.12cd] bodhihetāv ameye tu meyacintā kutaḥ phale || <146> [3.13ab] (15a4)rūpakāyas tu buddhānāṃ puṇyasaṃbhārasaṃbhavaḥ | [3.13cd] jñānasaṃbhārajo rājan dharmakāyaḥ samāsataḥ || [3.14ab] saṃbhāradvayam ity asmād bu‹ddha›tvaprāptikāraṇam | [3.14cd] pu(15a5)ṇyaṃ jñāna‹ṃ› ca saṃkṣepād ity ajasram idaṃ bhaja || <147> [3.15ab] na cāvasādaḥ kartavya{ṃ}ḥ puṇye 'smin bodhisādhane | [3.15cd] yuktāgamadṛḍhād asmād hetor āśvāsakāriṇaḥ || [3.16ab] sarvadi(15b1)kṣu yathākāśabhūjalānilatejasā‹m› | [3.16cd] ānantyam evam eveṣṭaṃ sattvānām api duḥkhinām || <148> [3.17ab] tāny anantāni sattvāni bodhisattvānukampayā | [3.17cd] duḥkhād uddhṛtya buddhatve niyojyā(15b2)nīti niścayaḥ || [3.18ab] puṇyaṃ sthitasya tasyaivaṃ jāgrataḥ svapato (')pi vā | [3.18cd] samādānāt prabhṛty eva pramattasyāpi dhīyate || [3.19ab] anantaṃ sattvavat puṇyaṃ sattvāna(15b3)ntyā‹n› nirantaraṃ | [3.19cd] tenā‹na›ntena buddhatva{ṃ}m ananta‹ṃ› viddhy adurlabham || <149> [3.20ab] yo 'prameyaṃ sthitaḥ kālam ameyānāṃ śarīriṇām | [3.20cd] ameyāṃ bodhim ākāṅkṣann a(15b4)meyaṃ kurute śubham || [3.21ab] so 'prameyām api satīm aprameyaiś caturvidhaiḥ | [3.21cd] saṃbhārair acirā‹d› bodhi‹ṃ› katham ebhir na lapsyate || [3.22ab] anantaṃ puṇyam etena jñānaṃ cā(15b5)nantam ity api | [3.22cd] śārīraṃ mānasaṃ caiva kṣipraṃ duḥkham apohati || <150> [3.23ab] durgatau kṣutpipāsādyaṃ pāpād duḥkhaṃ śarīrajam | [3.23cd] tad asyākurvataḥ pāpaṃ puṇyān nātha bhava(16a1)ty ataḥ || [3.24ab] rāgadveṣabhayecchādi duḥkha‹ṃ› mohena mānasam | [3.24cd] tad asyāniśrayajñānāt kṣipram eva prahīyate || [3.25ab] śarīrair mānasair duḥkhair evam atyantam akṣataḥ | [3.25cd] ā bhavād a(16a2)mitaṃ loka{ṃ}m uddharan kiṃ viṣatsyati || <151> [3.26ab] alpo 'pi duḥkhinaḥ kālo duḥsaho (')tibahuḥ kim≤n≥« u |» [3.26cd] kālo (')nanto (')py aduḥkhasya sukhinaḥ kena bādhakaḥ || [3.27ab] (16a3)śarīraduḥkhaṃ naivāsya duḥkhaṃ syāt kena mānasam | [3.27cd] lokaduḥkhaṃ karuṇayā tenaivāsya sthitiś ciraṃ || [3.28ab] tasmāc cireṇa buddhatvam iti sīde‹n› na buddhimān | [3.28cd] doṣakṣa(16a4)ye guṇārthe ca ghaṭetātra nirantaram || <152> [3.29ab] lobhadveṣaṃ ca mohaṃ ca doṣān jñātvā parityaja | [3.29cd] alobhadveṣamohāṃś ca guṇān jñātvā bhajādarāt || [3.30ab] lobhāt pre(16a5)tagatiṃ yāti dveṣā‹n› naraka‹ṃ› gacchati | [3.30cd] mohāt tiryaggatiṃ prāyo nṛdevatvaṃ viparyayāt || <153> [3.31ab] doṣatyāgo guṇagrāhaś cety ābhyudayikaḥ paraḥ | [3.31cd] dharmas tu naiḥśreyasiko (16b1)jñānād grāhaparikṣayaḥ || [3.32ab] bhagavatpratimāstūpavihārān paramādarāt | [3.32cd] atyudārānnapānādiśayyāḍhyān viniveśaya || <154> [3.33ab] niṣaṇṇāḥ padmamadhyeṣu surūpāḥ sā(16b2)dhucitritāḥ | [3.33cd] sarvaratnamayāś caivaṃ kāryantāṃ buddhavigrahāḥ || [3.34ab] saddharmaṃ bhikṣusaṃghaṃ ca sarvaprāṇena pālaya | [3.34cd] kāñcanaṃ ratna{ṃ}jālaṃ ca caityeṣv āropaya svaya(16b3)m || [3.35ab] sauvarṇarājataiḥ puṣpair vajravidrumamuktikaiḥ | [3.35cd] indranīlamahānīlavaiḍūryaiś caityam añcaya || <155> [3.36ab] saddharmavādināṃ pūjā lābhasatkārasaṃgatāḥ | [3.36cd] kā(16b4)ryā sarañjanīyāś ca sevyā dharmā ṣaḍ ādarāt || <156> [3.37ab] gurugauravaśuśruṣā paricaryā parikriyā | [3.37cd] kartavyā bodhisattvānāṃ pūjā cāśramādarāt || [3.38ab] (16b5)na kāryas te 'nyatīrthyeṣu bhaktipūjānamaskriyāḥ | [3.38cd] mā bhūt tatpratyayā bhaktiḥ sadoṣeṣv apy ajānatām || [3.39ab] munīndravacasas tajjagranthānāṃ caiva lekhanam | [3.39cd] (17a1)kuru pustakadānaṃ ca maṣītūlī‹ṃ› puraskṛtya || <157> [3.40ab] pureṣu lekhaśālānām upādhyāyabhṛtikriyāḥ | [3.40cd] kṣetradānena niyatāḥ kriyantāṃ jñānavṛddhaye || [3.41ab] pureṣu kṣetrabhṛ(17a2)takāḥ kriyantāṃ vaidyanāpitāḥ | [3.41cd] vṛddhabālarujārtānāṃ sattvānāṃ duḥkhaśāntaye || <158> [3.42ab] sarvatīrthyāśramārāmasetuvāpīsabhāprapāḥ | [3.42cd] yuktāḥ kāraya (17a3)suyuktaiś śayyānnavasanānvitāḥ || [3.43ab] sabhāgrāmeṣu sarveṣu vīhārān nagareṣu ca | [3.43cd] mandatoyiṣu mārgeṣu prapāḥ sarveṣu kāraya || [3.44ab] vyādhitānāthaduḥkhārta(17a4)hīnadīnaparigraham | [3.44cd] satataṃ kuru kāruṇyāt svāthyaṃ caiṣāṃ bhajādarāt || <159> [3.45ab] ārtavāny annapānāni bhakṣyasasyaphalāni ca | [3.45cd] bhikṣubhyo 'rthija(17a5)nebhyaś ca nādattvā bhoktum arhasi || <160> [3.46ab] upānacchatrakarakān kaṇṭakoddharaṇāni ca | [3.46cd] sūcīsūtravyajanakān prapāsthāneṣu nikṣipa || [3.47ab] triphālātrikaṭukṣaudra(17b1)ghṛtā(ni) guṭikāgadāḥ | [3.47cd] prapāsu kāryā lekhyāś ca siddhamantrauṣadhikriyāḥ || [3.48ab] gātrapādaśirobhyaṅgapādapīṭhakatarpaṇān | <161> [3.48cd] ghaṭasthalī(paraśvādyān prapāsu ca) (17b2)nidhāpaya || [3.49ab] tilataṇḍuladhānyānnaguḍasnehapuraskṛtāḥ | [3.49cd] chāyāsu prapikāḥ kāryāḥ pūrṇāḥ kalpasya vāriṇaḥ || <162> [3.50ab] pipīlikābiladvāre jala(17b3)dhānyaguḍāmbhasām | [3.50cd] kāryantā‹ṃ› nikarāḥ śaśvat puruṣaiḥ pratyayakṣamaiḥ || [3.51ab] yathāsukhānnaṃ pretebhyaḥ puraḥ paścāc ca bhojanāt | [3.51cd] dehi śvakīṭaśakuni(17b4)prabhṛtibhyaś ca sarvadā || [3.52ab] upadraveṣu du‹r›bhikṣeṣūpasargeṣu cetiṣu | [3.52cd] deśabhaṅgeṣu codāraṃ lokasyānugrahaṃ kuru || <163> [3.53ab] kṛṣatāṃ kuru bhraṣṭānā‹ṃ› bīja(17b5)bhaktair anugraham | [3.53cd] karaviṣṭivisargāṃś ca bhāgānāṃ lāghavāni ca || [3.54ab] ṛṇikebhyaḥ paritrāṇa{ṃ}m ucchulkaṃ śulkalāghavam | [3.54cd] dvārasthānaparikleśān api caiṣāṃ nivarta(18a1)ya || <164> [3.55ab] taskarāṃś copaśamaya svarāṣṭrapararāṣṭrajān | [3.55cd] hiraṇyamātrāṃ ca samām arghayuktāṃ ca kāraya || [3.56ab] mantriṇaḥ kiṃ vadantīti svayaṃ jñātvā ca sarvataḥ | [3.56cd] yad ya‹l› lokahitaṃ sā(18a2)dhyaṃ tat tat sarvaṃ sadā kuru || <165> [3.57ab] kiṃ kim ā‹tma›hitaṃ kuryām iti te 'sti yathādaraḥ | [3.57cd] kiṃ kiṃ lo‹ka›hitaṃ kuryām iti te 'stu tathādaraḥ || [3.58ab] pṛthavītoyavāyvagnibhaiṣajyā(18a3)raṇyavṛkṣavat | [3.58cd] muhūrtam api kartavyaṃ svair abhogyaṃ tvam ātmanaḥ || <166> [3.59ab] padasaptakakālo 'pi sarvasvatyāgacetasaḥ | [3.59cd] kham ivāmeyapuṇyāḍhyo bodhisattvasya (18a4)jāyate || [3.60ab] deyāḥ kanyās tadarthibhyaḥ surūpāḥ svabhyalaṃkṛtāḥ | [3.60cd] saddharmadhāraṇe yasmād dhāraṇāṃ pratilapsyase || [3.61ab] sarvālaṃkārayuktānāṃ sarvopakara(18a5)ṇaiḥ saha | [3.61cd] dadau kanyāsahasrāṇām aśītiṃ hi muniḥ purā || <167> [3.62ab] bhāsvarāṇi vicitrāṇi vāsāṃsy ābharaṇāni ca | [3.62cd] gandhamālyopabhogāṃś ca dehi arthibhyo (')nuka(18b1)mpayā || [3.63ab] yasya yena vinārthena dharmeṇātibhṛśaṃ bhavet | [3.63cd] sa tasmai tatkṣaṇaṃ deyo nāsti dānam ataḥparam || [3.64ab] dātavyaṃ viṣam apy asmai hitaṃ yasya viṣaṃ bhavet | [3.64cd] varā(18b2)nnam apy adeyaṃ syād yasmai tad ahitaṃ bhavet || <168> [3.65ab] sarpadaṣṭāṅgulīcchedo 'py uktaḥ pathyo yathā tathā | [3.65cd] muninoktaṃ parahitaṃ kartavyam api pīḍayā || [3.66ab] saddharme gaura(18b3)vaṃ kārya‹ṃ› dharmavādiṣu cottamaṃ | [3.66cd] satkṛtya dharmaśravaṇaṃ dharmadānam api svayaṃ || <169> [3.67ab] na ratir lokadharmeṣu rati‹r› lokottareṣu ca | [3.67cd] kāryā guṇāḥ samādheyā ya(18b4)thātmani tathā pare || [3.68ab] asaṃtoṣaḥ śrute dharme dhāraṇe 'rthavibhāvane | [3.68cd] gurubhyo dakṣiṇā dāne cādaraḥ kriyatāṃ sadā || [3.69ab] lokāyatādyapaṭhanaṃ vā(18b5)dā‹r›thaṃ mānavarjanaṃ | [3.69cd] na kāryā svaguṇaślāghā guṇā vācyā ripor api || <170> [3.70ab] na marmaghaṭṭanaṃ kāryaṃ na sūcā duṣṭacetasā | [3.70cd] pareṣām ātmanaḥ kāryaṃ skhalitapratyavekṣa(19a1)ṇaṃ || [3.71ab] yenāpy avadyo doṣeṇa paraḥ syāt paṇḍitaiḥ sadā | [3.71cd] sa svayaṃ parihartavyaḥ śaktyā vāryaḥ paro 'pi ca || <171> [3.72ab] parāpakāreṣv akrodhaḥ purākṛtanirīkṣaṇāt | [3.72cd] sva(19a2)yaṃ cānaparādhī tvaṃ mā bhūd duḥkham ataḥ punaḥ || [3.73ab] paropakāraḥ kartavyaḥ pratīkāra{ka}m akāṅkṣatā | [3.73cd] duḥkham ekena soḍhavyaṃ sukhabhogyaṃ sahārthibhiḥ || [3.74ab] unnatir nai(19a3)va gantavyā saṃpattyā divyayāpi ca | [3.74cd] naivānatir vipattyāpi nirbhogapretatulyayā || <172> [3.75ab] rājyabhaṅgo bhaved yasmāt satyān mṛtyur athāpi vā | [3.75cd] tathāpi vacanaṃ vā(19a4)dyaṃ svārthe maunam ato 'nyathā || [3.76ab] yathā vādī tathā kārī bhaviṣyasi dṛḍhavrataḥ «|» [3.76cd] bhaviṣyasi tataḥ khyātaḥ pramāṇaṃ paramaṃ bhuvi || <173> [3.77ab] supavīkṣitakāritvaṃ sarvatraiva{sa} (19a5)sadāstu te | [3.77cd] aparapratyayatvaṃ ca yathā bhūtā‹r›thadarśanāt || [3.78ab] yaśo vitānaṃ vistīrṇaṃ dikṣu sarvāsu jāyate | [3.78cd] sāmantasaṃtatiś cāpi dharmād rājyasukham api || [3.79ab] bahavaḥ pratyayā (19b1)mṛtyoḥ katicij jīvatasya tu | [3.79cd] mṛtyor api ta eva syād dharmaḥ kāryas tataḥ sadā || <174> [3.80ab] satataṃ kurvato dharma(ṃ) ni‹r›vṛtir yaiva jāyate | [3.80cd] lokasya cātmanaś caiva {saiva}saiva tā(19b2)vad alaṃ hite || [3.81ab] sukhaṃ svapiti dharmātmā sukhaṃ ca pratibudhyate | [3.81cd] svapnān api sukhān paśyed aduṣṭenāntarātmanā || [3.82ab] mātāpitṛbharo jantuḥ kulajyeṣṭhāpacā(19b3)yakaḥ | [3.82cd] sat{a}saṃbhogī kṣamī tyāgī ślakṣṇāpiśunasatyavāk || <175> [3.83ab] vratād ā maraṇād asmād devendratvaṃ samāpnuyāt | [3.83cd] karoty adyāpi cendratvaṃ tasmād dharmāsa(19b4)na(ṃ) bhaja || <176> [3.84ab] {lolo}(trai)kālyadattād ekāhe sthālapākaśatatrayāt | [3.84cd] puṇyaṃ mauhūrtikasyaiti na maitrasya kalām api || [3.85ab] priyo devamanuṣyāṇāṃ bhavaty etaiś ca rakṣyate | [3.85cd] (19b5)saumanasyasukhī prāyo ‹'›viṣaśastrena bādhyate || [3.86ab] a‹r›thān ayatnāl labhate brahmaloke ca jāyate | [3.86cd] maitrīdharmān imān aṣṭau bhu‹ṅ›kte yadi na mucyate || <177> [3.87ab] cittāny utpādya sattvānāṃ (20a1)bodhau kṛtvā sthirāṇi ca | [3.87cd] bodhicittam avāpnoti sthiraṃ śailendrarājavat || [3.88ab] akṣaṇān śraddhayā naiti śīlād yāti śubhāṃ gatiṃ | [3.88cd] labhate śūnyatābhyāsāt kuśaleṣv a(20a2)pramattatām || <178> [3.89ab] aśaṭhaḥ smṛtim āpnoti matim āpnoti cintakaḥ | [3.89cd] gauravād a‹r›thagatimān prājñaḥ syād dharmadhāraṇāt || [3.90ab] dharmaśravaṇadānānāṃ kṛtvā (20a3)nāvaraṇakriyām | [3.90cd] labhate kṣipram eveṣṭāṃ buddhaiḥ samavadhānatām || [3.91ab] arthasiddhir alobhena bhogasiddhir amatsarāt | [3.91cd] amānenottamatvaṃ syāt (20a4)dharmakṣāntyā tu dhāriṇī || [3.92ab] pañcasārapradānena bhītebhyo 'py abhayasya ca | [3.92cd] sarvamārair anādhṛṣyo bhavaty agro mahābalaḥ || [3.93ab] caityeṣu dīpamālā(20a5)nāṃ pradīpānāṃ tamassu ca | [3.93cd] dīp‹a›tailapradānāc ca divyaṃ cakṣur avāpyate || [3.94ab] caityapūjāsu vādyānāṃ ghaṇṭānāṃ ca pradānataḥ | [3.94cd] śaṅkhabherīpradānāc ca divyaṃ śrotra‹m› (20b1)‹a›vāpyate || <180> [3.95ab] para{li}skhalitamūkatvād vyaṅgānāṃ cāpy akīrtanāt | [3.95cd] cittānurakṣaṇāc caiva paracittajñam āpyate || [3.96ab] upānadyānadānena durbalodvahanena ca | [3.96cd] (20b2)vahanād gurumānyānāṃ viduṣām ṛddhir āpyate || <181> [3.97ab] smaraṇād dharmakāryāṇāṃ dharmagranthārthayos tathā | [3.97cd] jātismaratvaṃ prāpnoti dharmadānāc ca nirmalāt || [3.98ab] ya(20b3)thābhūtaparijñānād bhāvānām asvabhāvataḥ | [3.98cd] abhijñāṃ labhate śreṣṭhāṃ ṣaṣṭhāṃ sarvāśravakṣayām || [3.99ab] samasya karuṇā‹r›drasya tattvajñānasya bhāvanā(20b4)t | [3.99cd] sarvasattvavimokṣārthaṃ bhavaty aṅgīraso jitaḥ || <182> [3.100ab] vicitraśuddhapraṇidher buddhakṣetraṃ viśudhyati | [3.100cd] ratnadānān munīndrebhyaḥ prabhānantā prasarpa(20b5)ti || [3.101ab] ity evaṃ karmaphalayo‹r› jñātvā sārūpyam arthataḥ | [3.101cd] jagaddhitaṃ kuru sadā tad evātmahitaṃ hi te || [182,13] rājaratnāvalyāṃ bodhisaṃbhārasamāso(21a1)« »nāma tṛtīyaparicchedaḥ || {4 rājavṛttopadeśa} <183> [183,2] rājavṛttopadeśo nāma caturthaḥ | <184> [4.1ab] adharmam anyāyyam api prāyo rājānujīvibhiḥ | [4.1cd] ācaraṃ stūyate yasmāt kṛcchrād vetti kṣamākṣamam || [4.2ab] anyo 'pi tāvad yaḥ ka(21a2)ścid durvacaḥ kṣemam apriyam | [4.2cd] kim u rājā mahābhaumas tvaṃ mayā bhikṣuṇā satā || <185> [4.3ab] tvat{a}kṛtād eva tu snehāj jagatām anukampayā | [4.3cd] aha(21a3)m eko vadāmi tvāṃ pathyam apy apriyaṃ bhṛśam || [4.4ab] satya‹ṃ› ślakṣṇā‹r›thavat pathyaṃ śiṣyaḥ kāle 'nukampayā | [4.4cd] vācya ity āha{ṃ} bhagavāṃs tad evam abhidhīyase || <186> [4.5ab] akrodhe« »(21a4)satyavākye ca śrāvyamāṇo 'pi tu sthitaḥ | [4.5cd] sevyaṃ saṃparigṛhṇīyāt sattoyaṃ snāpyamānavat || [4.6ab] tasya me vadato vākyaṃ tva{ṃ}m ihāmutra ca kṣamam | [4.6cd] jñātvā (21a5)kuru hitāyedam ātmano jagato 'pi ca || <187> [4.7ab] yācakebhyaḥ purā dānāt prāpyārthāṃś cen na dāsyasi | [4.7cd] akṛtajñatvalobhābhyāṃ nārthān punar avāpsyasi || [4.8ab] iha pathyadanaṃ (21b1)loke na vahaty abhṛto bhṛtaḥ | [4.8cd] yācakas tv abhṛto (')mutra hīnaḥ śataguṇodvahaḥ || <188> [4.9ab] udāracittaḥ satataṃ bhavodārakriyārataḥ | [4.9cd] udārakarmaṇaḥ sarvam udāraṃ (21b2)jāyate phalam || [4.10ab] manorathair api klībair anālīḍhaṃ narādhipaiḥ | [4.10cd] kuru dharmāspadaṃ śrīmat khyātaṃ ratnatrayāspadam || [4.11ab] sāmantarājaromāñcakaraṃ dharmā(21b3)spa‹daṃ› na yat | [4.11cd] mṛtasyāpy apraśasyatvād rājaṃs tad akṛtaṃ varam || <189> [4.12ab] atyaudāryād udārāṇāṃ vismayotsāhavardhanam | [4.12cd] utsāhaghnaṃ ca mandānāṃ sarvasvenāpi (21b4)kāraya || [4.13ab] utsṛjyāmutra gantavyaṃ sarvasvam avaśena te | [4.13cd] dharme niyuktaṃ yāty eva purastāt sarvam eva te || <190> [4.14ab] sarvasvaṃ pūrvanṛpate‹r› nṛpasya vaśam āgatam | [4.14cd] kiṃ (21b5)pūrvakasya dharmāya sukhāya yaśase (')pi vā || [4.15ab] bhuktād arthād iha sukhaṃ dattāt pāratrikaṃ sukham | [4.15cd] abhuktādattanaṣṭāt tu duḥkham eva kutaḥ sukham || [4.16ab] vinaśyan sa(22a1)civai‹r› dātum asvātantryān ‹na› śakyasi | [4.16cd] āyaticchedani‹ḥ›snehair navarājapriyaiṣibhiḥ || <191> [4.17ab] sarvasvenāpy ataḥ svasthaḥ śīghraṃ {va}dharmāspadaṃ kuru | [4.17cd] mṛtyupratyayamadhyasthaḥ pravā(22a2)tasthapradīpavat || [4.18ab] dharmādhikārā ye cānye pūrvarājapravartitāḥ | [4.18cd] devadroṇyādayas te 'pi pravartyantāṃ yathā sthitāḥ || <192> [4.19ab] ahiṃsakaiḥ śubhācārair vrata(22a3)sthair atithipriyaiḥ | [4.19cd] sarvakṣamair akalahai‹r› bhajyeraṃs taiḥ sadodyataiḥ || [4.20ab] andhavyādhita{ḥ}hīnāṅgadīnānāthavanīpakāḥ | [4.20cd] te 'py annapānaṃ sāmye‹na› labhera(22a4)nn avighaṭṭitāḥ || <193> [4.21ab] anarthinām api satāṃ dhārmikāṇā{ṃ}m anugrahān | [4.21cd] apy anyarājyasaṃsthānām anurūpān pravartaya || [4.22ab] sarvadharmādhikāreṣu dharmādhi(22a5)kṛtam utthitam | [4.22cd] alubdhaṃ paṇḍitaṃ dharmyaṃ kuru teṣām abādhakam || <194> [4.23ab] nītijñān dhārmikān snigdhān śucīn bhaktān akātarān | [4.23cd] kulinān śīlasampannān kṛtajñān sacivān kuru || [4.24ab] akṣudrāṃs tyāginaḥ śūrān snigdhān sambhoginaḥ sthirān | [4.24cd] kuru nityāpramattāṃs ca dhārmikān daṇḍanāyakān || <195> [4.25ab] dharmaśīlān śucīn dakṣā(22b1)n kāryajñān śāstrakovidān | [4.25cd] kṛtavṛttīn samān snigdhān vṛddhān adhikṛtān kuru || [4.26ab] pratimāsaṃ ca tebhyas tvaṃ sarvam āyavyayaṃ śṛṇu | [4.26cd] śrutvā dharmādhikārādyaṃ kā(22b2)ryaṃ sarvaṃ svayaṃ vada || <196> [4.27ab] dharmārthaṃ yadi te rājyaṃ na kīrtyarthaṃ na kāmataḥ | [4.27cd] tataḥ saphala{ṃ}m atyartham anarthārtham ato (')nyathā || [4.28ab] parasparāmiṣībhūte loke 'smin (22b3)prāyaśo nṛpa{ḥ} | [4.28cd] yathā rājyaṃ ca dharmaś ca bhavet tava tathā śṛṇu || <197> [4.29ab] jñānavṛddhāḥ kule jātā nyāyajñāḥ pāpabhīravaḥ | [4.29cd] sametā bahavo nityaṃ santu te kārya(22b4)darśinaḥ || [4.30ab] daṇḍabandhaprahārādīn{a} ku‹r›yus te nyāyato (')pi cet | [4.30cd] kāruṇyārdraḥ sadā bhūtvā tvam anugrahavān bhava || <198> [4.31ab] hitāyaiva tvayā cittam u(22b5)nnāmya‹ṃ› sarvadehinām | [4.31cd] kāruṇyāt satataṃ rāja‹ṃ›s tīvrapāpakṛtām api || [4.32ab] tīvrapāpeṣu hiṃsreṣu kṛpā kāryā viśeṣataḥ | [4.32cd] tatreva hi kṛpāpātraṃ hatātmāno mahātmanā(23a1)m || <199> [4.33ab] pratyahaṃ pañcarātraṃ vā baddhān (kṣīṇān) vimocaya{ḥ} | [4.33cd] śeṣān api yathāyogaṃ mā kāṃścit naiva mocaya || [4.34ab] yeṣv amokṣaṇacittaṃ te jāyate teṣv asaṃvaraḥ | [4.34cd] tasmād asaṃvarāt pāpa(23a2)m ajasram upacīyate || <200> [4.35ab] yāvac ca na vimucyeraṃs tāvat syuḥ sukhabandhanāḥ | [4.35cd] nāpitasnānapānānnabhaiṣajyavasanānvitāḥ || [4.36ab] apātreṣv iva putreṣu pātrī(23a3)karaṇakāṅkṣayā | [4.36cd] kāruṇyāc chāsanaṃ kāryaṃ na dveṣān nārthalipsayā || [4.37ab] vimṛśya samyag vijñāya praduṣṭān ghātakān api | <201> [4.37cd] ahatvā{i}pīḍayitvā ca (23a4)kuru nirviṣayān narān || [4.38ab] svatantraḥ paśya sarvaṃ ca viṣayaṃ cāracakṣuṣā | [4.38cd] nityāpramattaḥ smṛtimān kuru kāryaṃ ca dhārmikam || [4.39ab] pradānamānasa(23a5)tkārair guṇasthān satataṃ bhaja | [4.39cd] udārair anurūpais tu śeṣān api yathāvidhi || <202> [4.40ab] saṃmānasphītakusumaḥ saṃpradānamahāphalaḥ | [4.40cd] rājavṛkṣaḥ kṣamācchā(23b1)ya‹ḥ› sevyate bhṛtyapakṣibhiḥ || [4.41ab] tyāgaśīlamayo rājā tejasvī bhavati priyaḥ | [4.41cd] śarkarāmodako yadvad elāmaricakarkaśaḥ || <203> [4.42ab] mātsyanyāyaś ca te naivaṃ nyāyā(23b2)d rājyaṃ bhaviṣyati | [4.42cd] na cānyāyo na vādharmo dharmaś caivaṃ bhaviṣyati || [4.43ab] paralokāt tvayā rājyaṃ nānītaṃ nāpi neṣyasi | [4.43cd] dharmāt prāptam ato (')syārthe (23b3)nādharmaṃ kartum a‹r›hasi || [4.44ab] rājyena bhāṇḍamūlyena duḥkhabhāṇḍaparaṃparām | [4.44cd] rājan yathā nā‹r›jayasi prayatnaḥ kriyatā‹ṃ› tathā || <204> [4.45ab] rājyena bhāṇḍamū(23b4)lyena rājyabhāṇḍaparaṃparām | [4.45cd] rājan yathā nirviśasi prayatnaḥ kriyatāṃ tathā || [4.46ab] catu‹r›dvīpām api prāpya pṛthivīṃ cakravartinaḥ | [4.46cd] śārīraṃ mā(23b5)nasaṃ caiva sukhadvayam idaṃ matam || <205> [4.47ab] duḥkhapratikriyāmātraṃ śārīraṃ vedanāsukhaṃ | [4.47cd] saṃjñāmayaṃ mānasaṃ tu kevalaṃ kalpanākṛtam || [4.48ab] duḥkhaprati(24a1)kriyāmātraṃ kalpanāmātram eva ca | [4.48cd] lokasya sukhasarvasvaṃ vyartham etad ato 'rthataḥ || [4.49ab] dvīpadeśapurāvāsapradeśāsanavāsasām | [4.49cd] śayyānnapānahastyaśvastrīṇāṃ cai(24a2)kaikabhogyatā || <206> [4.50ab] yadā ca yatra cittaṃ syāt tadā tena sukhaṃ kila | [4.50cd] śeṣāṇā{ṃ}m amanaskārāt teṣāṃ vya‹r›thatvam a‹r›thataḥ || [4.51ab] viṣayān pañcabhiḥ pañca cakṣurā(24a3)dibhir indriyaiḥ | [4.51cd] na kalpayati yad gṛhṇan nāsmāt teṣu tadā sukham || <207> [4.52ab] jānīte viṣayaṃ yaṃ yaṃ {ye}yena yenendriyeṇa ca | [4.52cd] tadā na śeṣaiḥ śeṣāṇi vyarthāny e(24a4)va yatas tadā || [4.53ab] indriyair upalabdhasya viṣayasyākṛtiṃ manaḥ | [4.53cd] upalabhya vyatītasya kalpayan manyate sukham || [4.54ab] ekam arthaṃ vijānāti yady apy ekam ihe(24a5)ndriyam | [4.54cd] tad apy arthaṃ vinā vyarthaṃ vyartho (')rtho (')pi ca tad vinā || <208> [4.55ab] pratītya mātāpitarau yathoktaḥ putrasaṃbhavaḥ | [4.55cd] cakṣūrūpe pratītyaivam ukto vijñānasaṃbhava≤h≥«ḥ» || [4.56ab] atītānāga(24b1)tā vyarthā viṣayāḥ sārdham indriyaiḥ | [4.56cd] taddvayānatiriktatvād vyarthā ye (')pi ca sāmpratāḥ || <209> [4.57ab] alātacakraṃ gṛhṇāti yathā cakṣur viparyayāt | [4.57cd] tathendriyāṇi gṛhṇanti viṣa(24b2)yān sāṃpratān iva || [4.58ab] indriyāṇīndriyā‹r›thāś ca pañcabhūtamayā matāḥ | [4.58cd] pratisvaṃ bhūtavaiya‹r›thyād eṣāṃ vya‹r›thatva{ṃ}m a‹r›thataḥ || <210> [4.59ab] nirindhano (')gni‹r› bhūtānāṃ vinirbhā(24b3)ge prasajyate | [4.59cd] saṃparke lakṣaṇābhāvaḥ śeṣeṣv apy eṣa nirṇayaḥ || [4.60ab] evaṃ dvidhāpi bhūtānāṃ vyarthatvāt saṅgatir vṛthā | [4.60cd] vya‹r›thatvāt saṅgateś caiva rūpaṃ vya‹r›tha(24b4)m ato 'rthataḥ || [4.61ab] vijñānavedanāsaṃjñāsaṃskārāṇāṃ ca sarvaśaḥ | [4.61cd] pratyekam ātmavaiyarthyād vaiyarthyaṃ paramārthataḥ || <211> [4.62ab] sukhābhimāno duḥkhasya pratīkāre (24b5)yathā‹r›thataḥ | [4.62cd] tathā duḥkhābhimāno (')pi sukhasya pratighātajaḥ || [4.63ab] sukhe saṃyogatṛṣṇaivaṃ naiḥsvābhāvyāt prahīyate | [4.63cd] duḥkhe viyogatṛṣṇā ca paśyatāṃ muktir ity a(25a1)taḥ || <212> [4.64ab] kaḥ paśyatīti cec cittaṃ vyavahāreṇa kathyate | [4.64cd] na hi caittaṃ vinā cittaṃ vyarthatvān ‹na› saheṣyate || [4.65ab] vyartham evaṃ jagan matvā yāthābhūtā nirāspadā | [4.65cd] nirvāti nirupādā(25a2)no nirupādānavahnivat || [4.66ab] bodhisattvo (')pi dṛṣṭvaiva‹ṃ› saṃbodhau niyato mataḥ | <213> [4.66cd] kevalaṃ tv asya kāruṇyād ā bodher bhavasaṃtatiḥ || [4.67ab] bodhisattvasya saṃ(25a3)bhāro mahāyāne tathāgataiḥ | [4.67cd] nirdiṣṭaḥ sa tu saṃmūḍhaiḥ pradviṣṭaiś caiva nindyate{ḥ} || [4.68ab] guṇadoṣānabhijño vā doṣasaṃjñī guṇeṣu vā | [4.68cd] athavāpi guṇa(25a4)dveṣī mahāyānasya nindakaḥ || <214> [4.69ab] paropaghātino doṣān parānugrāhiṇo guṇān | [4.69cd] jñātvocyate guṇadveṣī mahāyānasya nindakaḥ || [4.70ab] yat svārtha(25a5)nirapekṣatvāt parārthaikarasapriyam | [4.70cd] guṇākaraṃ mahāyānaṃ tad dveṣī tena dahyate || <215> [4.71ab] śrāddho (')pi durgṛhītena dviṣyāt kruddho (')thavetaraḥ | [4.71cd] śrāddho (')pi dagdha i(25b1)ty uktaḥ kā cintā dveṣabandhure || [4.72ab] viṣeṇāpi viṣaṃ hanyād yathaivoktaṃ cikitsakaiḥ | [4.72cd] duḥkhenāpy ahitaṃ hanyād ity ukte kiṃ virudhyate || <216> [4.73ab] manaḥpūrva(25b2)ṃgamā dharmā manaḥśreṣṭhā iti śruteḥ | [4.73cd] hitaṃ hitamanāḥ kurvan duḥkhenāpy ahitaṃ katham || [4.74ab] duḥkham apy āyatīpathyaṃ kāryaṃ kim u sukhaṃ hi(25b3)tam | [4.74cd] ātmanaś ca pareṣāṃ ca dharma eṣa sanātanaḥ || <217> [4.75ab] mātrāsukhaparityāgāt paścāc ced vipulaṃ sukham | [4.75cd] tyajen mātrāsukhaṃ dhīraḥ saṃpaśyan(25b4)vipulaṃ sukham || [4.76ab] na mṛṣyate ca yady etat kaṭubhaiṣajyadāyinaḥ | [4.76cd] tataś cikitsakādyāś ca hatā naivaṃ ca yujyate || [4.77ab] apathyam api yad dṛṣṭaṃ tat pathya‹ṃ› (25b5)paṇḍitaiḥ kvacit | [4.77cd] utsargaś cāpavādaś ca sarvaśāstre(ṣu) śasyate || <218> [4.78ab] karuṇāpūrvakāḥ sarve niṣyandā jñānanirmalāḥ | [4.78cd] uktā yatra mahāyāne kas tan ni(26a1)ndet sacetanaḥ || [4.79ab] atyaudāryātigāmbhīryād viṣaṇṇair akṛtātmabhiḥ | [4.79cd] nindyate (')dya mahāyānaṃ mohāt svaparavairibhiḥ || <219> [4.80ab] dānaśīlakṣamāvīryadhyānaprajñākṛpātmakam | [4.80cd] (26a2)mahāyānam atas tasmin kasmād durbhāṣitaṃ vacaḥ || [4.81ab] parārtho dānaśīlābhyāṃ kṣāntyā vīryeṇa cātmanaḥ | [4.81cd] dhyānaṃ prajñā ca mokṣāya mahāyānārthasaṃgraha(26a3)ḥ || <220> [4.82ab] parātmahitamokṣārthā(ḥ) saṃkṣepād buddhaśāsanam | [4.82cd] te ṣaṭpāramitāgarbhās tasmād bauddham idaṃ vaca(ḥ) || [4.83ab] puṇyajñānamayo yatra buddhair bodhimahāpathaḥ | [4.83cd] (26a4)deśitas tan mahāyānam ajñānāndhe na mṛṣyate || <221> [4.84ab] kham ivācintyapuṇyatvād ukto (')cintyaguṇo jinaḥ | [4.84cd] mahāyāne yato buddhamāhātmyaṃ kṣamyatām idam || [4.85ab] (26a5)āryaśāradvatasyāpi śīla{ṃ}mātre (')py agocaraḥ | [4.85cd] yasmāt tad buddhamāhātmyam acintyaṃ kiṃ na mṛṣyate || <222> [4.86ab] anutpādo mahāyāne pareṣāṃ śūnyatā kṣayaḥ | [4.86cd] kṣayānutpā(26b1)dayoś caikyam arthataḥ kṣamyatāṃ yataḥ || [4.87ab] śūnyatā{ṃ}buddhamāhātmyam evaṃ yuktyānupaśyatām | [4.87cd] mahāyānetaroktāni na sameyuḥ kathaṃ satām || [4.88ab] tathāgatābhisaṃdhyoktā(26b2)ny asukhaṃ jñātum ity ataḥ | [4.88cd] ekayānatriyānoktād ātmā rakṣya upekṣayā || <223> [4.89ab] upekṣayā hi nāpuṇyam dveṣāt pāpaṃ kutaḥ śubham | [4.89cd] mahāyāne yato (26b3)dveṣo nātmakāmaiḥ kṛto (')rhati || [4.90ab] na bodhisattvapraṇidhi‹r› na caryāpariṇāmanā | [4.90cd] uktā‹ḥ› śrāvakayāne (')smād bodhisattvas tataḥ kutaḥ || <224> [4.91ab] adhiṣṭhānā(26b4)ni noktāni bodhisattvasya bodhaye | [4.91cd] buddhair anyat pramāṇaṃ ca ko (')sminn arthe jinādhikaḥ || [4.92ab] adhiṣṭhānāryasatyārthabodhipakṣopasaṃhitāt | [4.92cd] mārgāc chrāvaka(26b5)sāmānyād bauddha‹ṃ› kenādhikaṃ phalam || [4.93ab] bodhicaryāpratiṣṭhārthaṃ na sūtre bhāṣitaṃ vacaḥ | <225> [4.93cd] bhāṣitaṃ ca mahāyāne grāhyam asmād vicakṣaṇaiḥ || [4.94ab] yathaiva vaiyākaraṇo (27a1)mātṛkām api pāṭhayet | [4.94cd] buddho 'vadat tathā dharmaṃ vineyānāṃ yathākṣamam || [4.95ab] keṣāṃcid avadad dharmaṃ pāpebhyo vinivṛttaye | [4.95cd] keṣāṃcit puṇyasiddhyarthaṃ keṣāṃcid dvayaniśri(27a2)tam || <226> [4.96ab] dvayāniśritam ekeṣāṃ gambhīraṃ bhīrubhīṣaṇam | [4.96cd] śūnyatākaruṇāgarbham ekeṣāṃ bodhisādhanam || [4.97ab] iti sadbhi{ḥ}r mahāyāne kartavya{ṃ}ḥ pratigha(27a3)kṣayaḥ | <227> [4.97cd] prasādaś cā{pi}dhikaḥ kāryaḥ samyaksaṃbodhisiddhaye || [4.98ab] mahāyānaprasādena (ta)duktācaraṇena ca | [4.98cd] prāpyate (')nuttarā bodhiḥ sarvasaukhyā(27a4)ni cāntarā || [4.99ab] dānaśīlakṣamāsatyaṃ gṛhasthasya viśeṣataḥ | [4.99cd] dharma uktaḥ kṛpāgarbhaḥ sa sātmīkriyatāṃ dṛḍham || <228> [4.100ab] atha lokasya vaidharmyād rājyaṃ dharmeṇa duṣ(27a5)karam | [4.100cd] tato dharmayaśo (')rthaṃ te pravrajyādhigamaḥ kṣamaḥ || [228,10] rājaratnāvalyāṃ rājavṛttopadeśo nāma caturthaḥ paricchedaḥ | {5 pañcama = *bodhisattvācāra} <229> [229,2] pañcamaḥ paricchedaḥ <230> [5.1ab] tataḥ pravra(27b1)jitenādau kāryaḥ (śi)kṣādaraḥ paraḥ | [5.1cd] pratimokṣe savinaye bāhuśrutye (')rthanirṇaye || [5.2ab] tato doṣāḥ prahātavyāḥ kṣudravastukasaṃjñitāḥ | [5.2cd] yatnena saptapañcā(27b2)śat kīrtyamānān nibodha tān || <231> [5.3ab] krodhaś cittaprakopo (')sminn upanāho (')nubandhakṛt | [5.3cd] pāpapracchādanaṃ mrakṣaḥ pradāśaḥ pāpasaṅgitā || [5.4ab] māye(27b3)ti vañcanā śāṭhya‹ṃ› cittasaṃtānajihmatā | [5.4cd] īrṣyā paraguṇais tāpo mātsaryaṃ tyāgabhīrutā || <232> [5.5ab] ahrīkatānapatrāpye svapareṣā{ṃ}m alajjane | [5.5cd] (27b4)asaṃnatikṛta(ḥ) stambhaḥ sa‹ṃ›rambhaḥ kopavibhramaḥ || [5.6ab] mado darpaḥ pramādas tu kuśaleṣv a(pra)yogitā | [5.6cd] mānaḥ punaḥ saptavidhas taṃ vakṣyāmi (27b5)prabhedataḥ || [5.7ab] (28a1)tatrābhimanyamānasya hīnād dhīnaṃ samāt samaṃ | [5.7cd] hīnād vā{a}dhikam ātmānaṃ samam vā māna ucyate || <233> [5.8ab] yo (')dhamas tulyam ātmānaṃ viśiṣṭād abhimanyate | [5.8cd] so (')bhimāno viśiṣṭebhyo viśiṣṭa‹ṃ› yo 'bhi(28a2)manyate || <234> [5.9ab] mānātimāno yo (')tyarthaṃ samucchraye samucchrayaḥ | [5.9cd] piṭako vātisaṃrabdho gaṇḍopari samutthitaḥ || [5.10ab] yad upādānasaṃjñeṣu skandheṣv eteṣu pañcasu | [5.10cd] mohād aham i(28a3)ti grāhaḥ so 'smimāna udāhṛtaḥ || [5.11ab] abhimāno yad aprāpte phale prāptābhimānitā | <235> [5.11cd] pāpakarmakriyā ślāghyā mithyāmānaṃ vindur budhāḥ || [5.12ab] niṣprayojana e(28a4)vāham iti yātmāvasādanā | [5.12cd] so (')dhamo māna ity ete saptāpy uktā(ḥ) samāsataḥ || <236> [5.13ab] kuhanā lābhasatkārahetor indriyasaṃvaraḥ | [5.13cd] lapanā lābhasatkāraheto(28a5)ś cāṭupuraskriyā || [5.14ab] naimittikatvaṃ tatprāptyai paradravyapraśa‹ṃ›sanam | [5.14cd] naiṣpeṣikatvaṃ lābhārthaṃ samakṣaṃ parapaṃsanam || <237> [5.15ab] lābhena lipsā lābhānāṃ pūrvalabdhapraśaṃsanaṃ | [5.15cd] (28a6)śiṅguḥ prakopitasyānyai(s) tat tad yad anuśiñjanam || [5.16ab] staimityaṃ viklavībhāvo 'pratisaṃkhyānarogajaḥ | [5.16cd] ātmopakaraṇe hīne nidrāsaṅgo 'lasasya vā || <238> [5.17ab] nānātvasaṃjñā (28b1)yā saṃjñā rāgadveṣatamovṛtā | [5.17cd] amanaskāram āhus taṃ yac cittasyānavekṣaṇam || [5.18ab] pratirūpakriyāsv ālasyād yā gauravahīnatā | [5.18cd] guruṣv abhagavadvṛttir eṣā durjanasa‹ṃ›matā || [5.19ab] gardho (28b2)(')lpaparyavasthānaṃ kāmarāgasamudbhavaṃ | <239> [5.19cd] parigardho (')rtha{pari}kāmotthaṃ paryutthānaṃ mahattaram || [5.20ab] lobhaḥ svadravyasaṃgṛddhirāgāvyavasitamanaḥ | [5.20cd] paradravye(28b3)ṣv abhiṣvaṅgo viṣamo lobha ucyate || [5.21ab] adharmarāgo va‹r›jyāsu strīṣv abhiṣvaṅgasādhutā | [5.21cd] pāpecchatā nirguṇasya guṇavatprakriyāvidhiḥ || <240> [5.22ab] mahecchatātipra(28b4)ṇayaḥ saṃtoṣaśrīvilaṅghanaṃ | [5.22cd] icchepsutā kathaṃ vidyuḥ sadbhūtai‹r› mā‹ṃ› guṇair iti || [5.23ab] akṣāntir aparādhānāṃ duḥkhānām cāsahiṣṇutā | [5.23cd] anācāro ya ā(28b5)cāryagurukāryeṣv anādaraḥ || <241> [5.24ab] daurvacasya‹ṃ› yad uktaṃ saddharmaṃ nādriyate vaca(ḥ) | [5.24cd] vitarko jñātisaṃbandho jñātiṣu snehasaṅgitā || [5.25ab] tathā jālapadas ta[d ya]d a(28b6)tyarthaṃ tadguṇoktitā | [5.25cd] tathā 'maravitarko yan na mṛtyubhayaśaṅkitā || <242> [5.26ab] anuvijñaptisaṃyukto vitarka(ḥ) katham eva mā‹ṃ› | [5.26cd] sataiva guṇajātena guruṃ kuryuḥ parā i(29a1)ti || [5.27ab] parānudayatāyukto vitarko yat{a} parān prati | [5.27cd] snehavyāpādasaṃsparśād dhitāhitavicintanaṃ || [5.28ab] aratil luptadhairyasya samutkaṇṭhāvilamanaḥ | <243> [5.28cd] tandrī gātrāva(29a2)sādottham ālasyam atarasvinaḥ || [5.29ab] vijṛmbhikā kleśavaśāt kāyavaktravijṛmbhaṇam | [5.29cd] bhaktasa‹ṃ›madam atyāśād āhuḥ kāyasya mūrcchana(m) || <244> [5.30ab] cetolīnatvam uddiṣṭaṃ (29a3)cittasyātyarthadīnatā | [5.30cd] kāmacchando vibhāvo yaḥ kāmikāguṇapañcake || [5.31ab] vyāpādo navahetūtthā parasyānarthacetanā | [5.31cd] ātmamitravipakṣeṣu traikālyā(29a4)narthaśaṅkinaḥ || <245> [5.32ab] styānaṃ yat kāyamanasor gurutvād apakarmatā | [5.32cd] middhaṃ nidrāndhyam auddhatyaṃ kāyacittāpraśāntatā || [5.33ab] kaukṛtyaṃ kukṛte śokaḥ paścā(29a5)ttā‹pa›samudbhavaḥ | [5.33cd] vicikitsā matidvaidhaṃ satyaratnatrayādiṣu || [5.34ab] etāni bodhisattvena tyājyāni yatinādhikaṃ | [5.34cd] doṣair etair vinirmukto guṇānā‹ṃ› sevate su(29a6)khaṃ || <246> [5.35ab] āsevyā bodhisattvena guṇās tatra samāsataḥ | [5.35cd] dānaśīlakṣamāvīryadhyānaprajñākṛpādayaḥ || [5.36ab] dānaṃ svārthaparityāgaḥ śīlaṃ parahitakriyā | [5.36cd] kṣāntiḥ (29b1)krodhavinirmuktir vīryaṃ śubhaparigraha‹ḥ› || <247> [5.37ab] dhyānam aikāgryam akliṣṭaṃ prajñā tatvārthaniścayaḥ | [5.37cd] {sa}kṛpā sarveṣu sattveṣu karuṇaikarasā matiḥ || [5.38ab] dānād bhogaḥ sukhaṃ (29b2)śīlāt kṣāntyāḥ kānti‹ḥ› śramād dyutiḥ | [5.38cd] dhyānāc chāntir mater muktiḥ kṛpā sarvārthasādhanī || <248> [5.39ab] saptabhiḥ sakalais tv ebhir yugapat pāram āgataiḥ | [5.39cd] acintya(29b3)jñānaviṣayaṃ lokanāthatvam āpyate || [5.40ab] yathā śrāvakayāne 'ṣṭāv uktāḥ śrāvakabhūmayaḥ | [5.40cd] mahāyāne daśa tathā{gata} bodhisattvasya bhūmayaḥ || [5.41ab] tāsāṃ pū(29b4)rvaṃ pramuditā bodhisattvapramodanāt | [5.41cd] saṃyojanatrayahānes tathāgatakulodbhavāt || <249> [5.42ab] jāyate (')syā vipākena dānapāramitāparaḥ | [5.42cd] lokadhā(29b5)tuśatākampī jambūdvīpamaheśvaraḥ || [5.43ab] dvitīyā vimalā nāma kāyavākcittakarmaṇām | [5.43cd] daśānām api vaimalyāt prakṛtyā teṣv avasthiteḥ || <250> [5.44ab] jāya(29b6)te (')syā vipākena śīlapāramitāparaḥ | [5.44cd] saptaratnaprabhuḥ śrīmāṃś cakravartī jagaddhitaḥ || [5.45ab] caturdvīpeśvaro rājā jāyate (')syā vipākataḥ | [5.45cd] kuśa(30a1)laḥ sarvasatvānāṃ dauśīlyavinivartane || [5.46ab] prabhākarī tṛtīyā bhū śāntajñānaprabhodbhavāt | <251> [5.46cd] dhyānābhijñāsamutpādād rāgadveṣaparikṣayāt || [5.47ab] jāyate (')syā vi(30a2)pākena kṣāntipāramitādhikaḥ | [5.47cd] kṛtī mahendro devānāṃ kāmarāganivartakaḥ || [5.48ab] caturthy arciṣmatī nāma samyagjñānārcirudbhavāt | <252> [5.48cd] bhāvanād bodhipakṣāṇāṃ sakalā(30a3)nāṃ viśeṣataḥ || [5.49ab] jāyate (')syā vipākena suyāmālayadevarāṭ | [5.49cd] satkāyadṛṣṭisaṃparkasamudghātakaraḥ kṛ(30a4)tī || [5.50ab] sudurjayā pañcamī tu sarvamāraiḥ sudurjayāt | [5.50cd] āryasatyādisūkṣmārthajñānakauśalasaṃbhavāt || <253> [5.51ab] jāyate (')syā vipākena tuṣitāla(30a5)yadevarāṭ | [5.51cd] sarvatīrthyakarakleśadṛṣṭisthānanivartakaḥ || [5.52ab] ṣaṣṭhī tv abhimukhī nāma buddhadharmābhimukhyataḥ | [5.52cd] vipaśyanāśamābhyāsān nirodhāvāptipuṣka(30a6)lā || <254> [5.53ab] jāyate (')syā vipākena devarājaḥ sunirmitaḥ | [5.53cd] śrāvakāṇām asaṃhārya ādhimānikaśaṃkaraḥ || [5.54ab] dūraṃgamā saptamī tu saṃkhyādūraṃgamānvayāt | [5.54cd] āpadyate (30b1)nirodhaṃ ca yasmād asyāṃ kṣaṇe kṣaṇe || <255> [5.55ab] jāyate (')syā vipākena vaśavarty amarādhipaḥ | [5.55cd] āryasatyābhisamayajñānācāryamahānṛpaḥ || [5.56ab] kumārabhūmir acalā niścalatvā(30b2)t tathāṣṭamī | [5.56cd] nirvikalpā tathācintyakāyavākcittagocarā || [5.57ab] sahasrādhipati‹r› brahmā jāyate (')syā vipākataḥ | [5.57cd] arhatpratyekabuddhādyair asaṃhāryo (')rthanirṇa(30b3)ye || <256> [5.58ab] bhūmisādhumatī nāma navamī yauvarājyavat | [5.58cd] asyāṃ sādhvī matir yasmāt saṃprāpya pratisaṃvidā‹m› || [5.59ab] dvisāhasrādhipo brahmā jāyate (')syā vipākataḥ | [5.59cd] (30b4)sattvāśayaparipraśneṣv asaṃhāryo (')rhadā‹di›bhi‹ḥ› || <257> [5.60ab] daśamī dharmameghā tu saddharmāmbhobhivarṣaṇāt | [5.60cd] bodhisattvābhiṣekāc ca buddharaśmyabhiṣecanāt || [5.61ab] jāyate (')syā(30b5)vipākena śuddhāvāso (')marādhipaḥ | [5.61cd] acintyajñānaviṣayo vibhur agryo maheśvaraḥ || <258> [5.62ab] ity etā bodhisattvānāṃ bhūmayo daśa kīrtitāḥ | [5.62cd] buddhānāṃ bhū(30b6)mir anyā tu sarvathāmeyavistarā || [5.63ab] kathyate kevalam asau bandhitā daśabhibaleḥ | [5.63cd] balam ekaikam asyāś ca jagat sarvam ivāmitam || [5.64ab] etāvatī tu vācyā syād buddhā(31a1)nām aprameyatā | [5.64cd] sarvadikṣu yathākāśabhūjalānilatejasām || <259> [5.65ab] buddhānā{ṃ}m aprameyatvam aśraddheyam idaṃ bhavet | [5.65cd] yadi hetor na dṛśyeta tāvaty evāprameyatā || [5.66ab] tadarthaṃ pratimā(31a2)stūpapurastād anyathāpi vā | [5.66cd] trai{vā}kālye divasasyedaṃ vyāhāryaṃ ślokaviṃśakam || [5.67ab] buddhā{nā}ṃs taddharmasaṃghāṃś ca bodhisattvāṃś ca sarvaśaḥ | [5.67cd] praṇamya śaranaṃ ga(31a3)tvā vande vandyāṃs tathādarāt || <260> [5.68ab] karomi virati‹ṃ› pāpāt sarvapuṇyaparigrahaṃ | [5.68cd] sarvapuṇyāni sarveṣā{ṃ}m anumode śarīriṇām || [5.69ab] mūrdhnā« »praṇamya saṃbuddhān adhye(31a4)ṣyāmi kṛtāñjaliḥ | [5.69cd] dharmacakrapravṛttyarthaṃ sthitaye ca jagatsthiteḥ || <261> [5.70ab] yad evaṃ kurvataḥ puṇya‹ṃ› yac ca me 'nya{ta}kṛtākṛta‹m› | [5.70cd] tenāstu sarvasattvānāṃ bodhici(31a5)ttam anuttaraṃ || [5.71ab] sarve sarvākṣaṇātītāḥ paripūrṇāmalendriyāḥ | [5.71cd] santu svājīvasampannāḥ sattvāḥ svāyatavṛttayaḥ || [5.72ab] sarvopakaraṇānantyaratnapāṇi(31a6)tvasaṃhita‹m› | [5.72cd] āsaṃsārād anucchinna‹ṃ› sarveṣām astu dehinā‹m› || <262> [5.73ab] puruṣottamatā strīṇāṃ sarvāsām astu sarvadā | [5.73cd] vidyācaraṇasaṃpac ca sarveṣām eva dehinā‹m› || [5.74ab] varṇavanto mahau(31b1)jaskāḥ surūpāḥ priyadarśanāḥ | [5.74cd] arogā balavantaḥ syur āyuṣmantaś ca dehinaḥ || [5.75ab] sarvadu‹ḥ›khabhayair muktā ratnatrayaparāyaṇāḥ | [5.75cd] upāyakuśalāḥ sarve buddhadha(31b2)rmamahādhanāḥ || <263> [5.76ab] maitrīkaruṇāmuditākleśopekṣavihāriṇaḥ | [5.76cd] dānaśīlakṣamāvīryadhyānaprajñāvibhūṣitāḥ || [5.77ab] sarvasaṃbhārasaṃpūrṇāḥ lakṣaṇavyañja(31b3)nojjvalāḥ | [5.77cd] bhavantu tu daśācintyavaśitābhūmilābhinaḥ || [5.78ab] ahaṃ caibhi‹r› guṇai‹r› yuktaḥ sarvaiś cānyair alaṃkṛtaḥ | [5.78cd] syāṃ sarvadoṣamuktaś ca sarvasattvāgrava(31b4)tsalaḥ || <264> [5.79ab] pūrayeyaṃ śubhān sarvān sarvasattvamanorathān | [5.79cd] sarvadu‹ḥ›khaharaś ca syā‹ṃ› sarvadā sarvadehinām || [5.80ab] ye ca kecid bhayodvignāḥ sarvalokeṣu jantava(31b5)ḥ | [5.80cd] atyantanirbhayās te syur mannāmaśravaṇād api || <265> [5.81ab] prasannāḥ kupitāḥ svasthā da‹r›śanasparśanāc ca me | [5.81cd] nāmamātraśravāc ca syuḥ saṃbodhiniyatā janāḥ || [5.82ab] a(31b6)bhijñāḥ prāpnuyā‹t› pañca sarvajanmānugāminī(ḥ) | [5.82cd] sarvaśaḥ sarvasattvānāṃ kuryāt hitasukhe sadā || [5.83ab] ye pāpāni cikīrṣanti sarvalokeṣu jantavaḥ | <266> [5.83cd] vārayeyam nirāpī(32a1)ḍāṃ tān sarvān yugapat sadā || [5.84ab] pṛthivītoyavāyvagnibhaiṣajyāraṇyavṛkṣavat | [5.84cd] svair anāvṛtabhogyaḥ syāṃ sarvaprāṇabhṛtāṃ sadā || [5.85ab] prāṇapriyaḥ syāṃ sattvānāṃ te syuḥ pri(32a2)yatamāś ca me | [5.85cd] teṣāṃ pāpaṃ mayi pacyet macchubhaṃ teṣu cākhilaṃ || <267> [5.86ab] yāvad eko 'py amuktaḥ syāt sattvaḥ kaścid iha kvacit | [5.86cd] tāvat tadarthaṃ tiṣṭheyaṃ bodhiṃ prāpyāpy a(32a3)nuttarām || [5.87ab] yad evaṃ vadataḥ puṇyaṃ yadi tan mūrtimad bhavet | [5.87cd] gaṅgāyāḥ sikatākhyeṣu na māyāl lokadhātuṣu || <268> [5.88ab] uktam etad bhagavatā hetur apy atra dṛśyate | [5.88cd] sattvadhā(32a4)tor ameyasya hitā śaṃseyam īdṛśī || [5.89ab] iti dharmaḥ samākhyātaḥ saṃkṣepāt tava yo mayā | [5.89cd] priyaḥ sa te (')stu satataṃ yathātmā satataṃ priyaḥ || [5.90ab] priyaś ca yasya dharmaḥ (32a5)syāt tasyaivātmā priyo (')rthataḥ | <269> [5.90cd] priyasya ca hitaṃ kāryaṃ dharmād bhavati tat kṛtaṃ || [5.91ab] bhajātmavad ato dharmaṃ pratipattiṃ ca dharmavat | [5.91cd] pratipattim iva prajñāṃ prajñām i(32a6)va ca paṇḍitān || <270> [5.92ab] śucisnigdha‹ṃ› buddhimantaṃ (ni)gṛhyahitavādinam | [5.92cd] śaṃketa yaḥ svadaurātmyāt sa svakāryaṃ vināśayet || [5.93ab] śucisnigdhasya viduṣo nigṛhyahitavādinaḥ | [5.93cd] sanā(32b1)tho 'smīti nṛpate‹r› niryātyātmānam āśvasa || <271> [5.94ab] eṣāṃ kalyāṇamitrāṇā‹ṃ› viddhi saṃkṣepalakṣaṇām | [5.94cd] saṃtoṣaḥ karuṇā śīla‹ṃ› prajñā ca kleśaśātanī || [5.95ab] ebhis tavopadeṣṭavya‹ṃ› jñātvā kā(32b2)ryaṃ tvayādarāt | [5.95cd] anayā nayasaṃpattyā parāṃ siddhim avāpsyasi || [5.96ab] sarvasattvapriyābhāṣī sukhaśīlo durāsadaḥ | <272> [5.96cd] nītimān nikṛtidveṣī svatantraḥ svavacā bhava(32b3){ḥ} || [5.97ab] sudānto 'nuśayatyāgī tejasvī śāntamānasaḥ | [5.97cd] adīrghasūtro 'capalo niḥsādhyo bhava dakṣiṇaḥ || [5.98ab] bhava pūrṇenduvat saumyas tejasvī śaradarkava(32b4)t | [5.98cd] samudra iva gambhīraḥ sthiradharmaḥ sumeruvat || <273> [5.99ab] sarvadoṣavini‹r›mukto guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtāḥ | [5.99cd] sarvasattvopajīvyaś ca bhava sarvajña eva ca || [5.100ab] na ke(32b5)valam ayaṃ dharmo rājña evopadiśyate | [5.100cd] anyebhyo (')pi yathāyogaṃ sattvebhyo hitakāmyayā || <274> [5.101ab] imāṃ parikathāṃ rājan pratyahaṃ śrotum arhasi | [5.101cd] ātmanaś ca (32b6)pareṣāṃ ca samyaksaṃbodhisiddhaye || [5.102ab] śīle gauravam uttamaṃ gurujane kṣāntiṃ tathānī‹r›ṣyatāṃ, mātsaryāpagamaṃ parārthadhanitāṃ kṛtvā nirāśatsatāṃ | [5.102cd] kṛcchrāpannahi(33a1)tā krayā sadasato saṃpragrahāpagrahau, saddharmasya parigrahaś ca satataṃ kāryo 'rthibhir bodhaye || <275> [275,10] puṇyajñānam{a} hetu saugatakathā garbhāṃ priyāṃ dhāmatāṃ sambodhaiḥ parāmārtha saṃvṛ(33a2)tiguṇāṃ saddharmaratnāvalī yat puṇyaṃ vipulaṃ mayā jitam imāṃ tatyā vicintyāt na mānenedaṃ nikhilaṃ jagaccham{a} sukhabauddhaṃ padaṃ prāpnuyāt [275,14] āryaratnāvalī nāma parikathā samāptāḥ || kṛtir iyam āryanāgājunapādānām iti || ye dharmā hetuprabhavā hetun || || teṣān tathāgato hy avadat tesāñ ca yo nirodha e || || va‹ṃ›vādī mahāśramaṇaḥ || deyadharmo (')yaṃ prava || || ramahāyānayāyina