§ prastāvanā
p.1, l.3
-
- (p.1, l.3)kalā cāndrī śaṃbhoḥ praṇayakalahaprāpitaruṣaḥ
(p.1, l.4)praṇāme pārvatyāḥ padakamalalākṣāparicitā । - (p.1, l.5)śriyai bhūyādasyāḥ vadanaśaśinaḥ kopakaluṣā-
(p.1, l.6)tprasādenāruṇyaṃ vinimayavaśeneva dadhatī ॥ 1 ॥
- (p.1, l.3)kalā cāndrī śaṃbhoḥ praṇayakalahaprāpitaruṣaḥ
p.1, l.7
(p.1, l.7)(nāndyante)
(nāndyante)
p.1, l.8
(p.1, l.8)(nepathyābhimukhamavalokya ।) ārye, itastāvat ।
sūtradhāraḥ — (nepathyābhimukhamavalokya ।) ārye, itastāvat ।
p.1, l.9
(p.1, l.9)(praviśya)
(praviśya)
p.1, l.10
(p.1, l.10)ajja, iaṃ mhi । ko ṇioo āṇavedu ।ārya, iyamasmi । ko niyoga ājñāpayatu ।
naṭī — ajja, iaṃ mhi । ko ṇioo āṇavedu । (ārya, iyamasmi । ko niyoga ājñāpayatu ।)
p.1, l.11
(p.1, l.11)adya khalvādiṣṭo'smi vimalataranijakīrtikarpūrakaraṇḍī-
(p.1, l.12)kṛtanikhilabrahmāṇḍena digantadantāvalakumbhamaṇḍalamaṇḍanāyamānapratāpasi-
(p.1, l.13)ndūreṇa sakalakalākalāpakovidena vidyāraṇyaśrīcaraṇāravindavandanamahotsa-
(p.1, l.14)vamilitenāmunā sāmājikena, yathā —
-
- (p.2, l.1)unmattarāghavaṃ nāma yatprekṣāṇakamuktavān ।
- (p.2, l.2)bhāskaraḥ kṛtināṃ mānyastattvayādya nirūpyatām ॥ 2 ॥
(p.2, l.3)iti । tadādiśyatāṃ prayatnaḥ ।
sūtradhāraḥ — adya khalvādiṣṭo'smi vimalataranijakīrtikarpūrakaraṇḍīkṛtanikhilabrahmāṇḍena digantadantāvalakumbhamaṇḍalamaṇḍanāyamānapratāpasindūreṇa sakalakalākalāpakovidena vidyāraṇyaśrīcaraṇāravindavandanamahotsavamilitenāmunā sāmājikena, yathā —
iti । tadādiśyatāṃ prayatnaḥ ।
p.2, l.4
(p.2, l.4)(savimarśam ।) bahuviṇṇāṇakusalo kkhu eso sabhājaṇo । kahaṃ
(p.2, l.5)se hiaaṃ āvajjiduṃ sakkhiadi ।bahuvijñānakuśalaḥ khalveṣa sabhājanaḥ । kathamasya hṛdayamāvarjayituṃ śakyate ।
naṭī — (savimarśam ।) bahuviṇṇāṇakusalo kkhu eso sabhājaṇo । kahaṃ se hiaaṃ āvajjiduṃ sakkhiadi । (bahuvijñānakuśalaḥ khalveṣa sabhājanaḥ । kathamasya hṛdayamāvarjayituṃ śakyate ।)
p.2, l.6
(p.2, l.6)mā maivaṃ vaktavyam । viśeṣajñānāmeva guṇagrāhitā naisa-
(p.2, l.7)rgikī । ataste sukhamāvarjanīyāḥ । śṛṇu ।
-
- (p.2, l.8)vijñānaviśadameva hi cetaḥ sujanasya śakyate hartum ।
- (p.2, l.9)pariśuddhameva lohaṃ sutarāṃ karṣatyayaskāntaḥ ॥ 3 ॥
sūtradhāraḥ — mā maivaṃ vaktavyam । viśeṣajñānāmeva guṇagrāhitā naisargikī । ataste sukhamāvarjanīyāḥ । śṛṇu ।
p.2, l.10
(p.2, l.10)hodu । jaṃ aṇantarakaraṇijjaṃ taṃ ajjo ṇirūvedu ।bhavatu । yadanantarakaraṇīyaṃ tadāryo nirūpayatu ।
naṭī — hodu । jaṃ aṇantarakaraṇijjaṃ taṃ ajjo ṇirūvedu । (bhavatu । yadanantarakaraṇīyaṃ tadāryo nirūpayatu ।)
p.2, l.11
(p.2, l.11)nanvidānīṃ vartate vasantasamayaḥ । tathā hi ।
-
- (p.2, l.12)mākandāliṃ malayapavanā mandamāndolayante
(p.2, l.13)majjatyasyā madhukarayuvā mañjarīṇāṃ marande । - (p.2, l.14)āsevante mukulanikarānāsamantādaśokā
(p.2, l.15)vaktuṃ mattāḥ pikayuvatayaḥ pañcamaṃ prārabhante ॥ 4 ॥
- (p.2, l.12)mākandāliṃ malayapavanā mandamāndolayante
(p.2, l.16)devi, tatsamayocitaṃ kiṃcidgīyatām ।
sūtradhāraḥ — nanvidānīṃ vartate vasantasamayaḥ । tathā hi ।
devi, tatsamayocitaṃ kiṃcidgīyatām ।
p.2, l.17
(p.2, l.17)(gāyati ।)
-
- (p.2, l.18)jassa hi mahū amacco dakkhiṇapavaṇo varūhiṇīṇāho ।
- (p.2, l.19)piabhamarāṇuaro so jedu ciraṃ vammaho rāo ॥ 5 ॥
- yasya hi madhuramātyo dakṣiṇapavano varūthinīnāthaḥ ।
- priyabhramarānucaraḥ sa jayatu ciraṃ manmatho rājā ॥
naṭī — (gāyati ।)
p.2, l.20
(p.2, l.20)sādhu gītam । (anyato'valokya ।) ārye, itaḥ paśya ।
-
- (p.2, l.21)manoharāṇāmapi mañjarīṇāṃ vihāya jālāni viśeṣalipsuḥ ।
- (p.2, l.22)latāntarāṇyeti madhuvratāliḥ sītā yatheyaṃ kusumeṣu lobhāt ॥ 6 ॥
sūtradhāraḥ — sādhu gītam । (anyato'valokya ।) ārye, itaḥ paśya ।
p.2, l.23
(p.2, l.23)(iti niṣkrāntau ।)
(p.2, l.24)prastāvanā ।
(iti niṣkrāntau ।)
prastāvanā ।
§ prathamo'ṅkaḥ
p.3, l.1
(p.3, l.1)(tataḥ praviśati puṣpāvacayaṃ nāṭayantī sītā sakhī ca ।)
(tataḥ praviśati puṣpāvacayaṃ nāṭayantī sītā sakhī ca ।)
p.3, l.2
(p.3, l.2)halā jāṇaï, aggado evva kusumāiṃ dīsandi । kiṃ aṇṇado
(p.3, l.3)diṇṇadiṭṭhī gacchasi ।sakhi jānaki, agrata eva kusumāni dṛśyante । kimanyato dattadṛṣṭirgacchasi ।
sakhī — halā jāṇaï, aggado evva kusumāiṃ dīsandi । kiṃ aṇṇado diṇṇadiṭṭhī gacchasi । (sakhi jānaki, agrata eva kusumāni dṛśyante । kimanyato dattadṛṣṭirgacchasi ।)
p.3, l.4
(p.3, l.4)halā mahuarie, ido vi puraṭṭhide kāṇaṇantare maṇoharāiṃ
(p.3, l.5)kusumāiṃ dīsandi । tā ahilāseṇa gacchāmi ।sakhi madhukarike, ito'pi puraḥsthite kānanāntare manoharāṇi kusumāni dṛśyante । tasmādabhilāṣeṇa gacchāmi ।
sītā — halā mahuarie, ido vi puraṭṭhide kāṇaṇantare maṇoharāiṃ kusumāiṃ dīsandi । tā ahilāseṇa gacchāmi । (sakhi madhukarike, ito'pi puraḥsthite kānanāntare manoharāṇi kusumāni dṛśyante । tasmādabhilāṣeṇa gacchāmi ।)
p.3, l.6
(p.3, l.6)halā jāṇaï, dāṇiṃ vi amhāṇaṃ aparicido padeso ।
(p.3, l.7)kāṇaṇesu sāvāṇuggahasamatthā isiṇo ciṭṭhanti । ado jassiṃ kassiṃ vi
(p.3, l.8)assame kusumesu gahidesu jo ko vi kuppaï । rāmabhaddo vi tuha piaṃ kāduṃ
(p.3, l.9)kaṇaamia geṇhia miaāvāvārādo dāṇiṃ evva ṇivaṭṭissadi । tā
(p.3, l.10)ettiehiṃ kusumehiṃ ṇivattemo ।sakhi jānaki, idānīmapyasmākamaparicitaḥ pradeśaḥ । kānaneṣu śāpānugrahasamarthā ṛṣayastiṣṭhanti । ato yasminkasminnapyāśrame kusumeṣu gṛhīteṣu yaḥ ko'pi kupyati । rāmabhadro'pi tava priyaṃ kartuṃ kanakamṛgaṃ gṛhītvā mṛgayāvyāpārādidānīmeva nivartiṣyate । tasmādetāvadbhiḥ kusumairnivartāvahe ।
madhukarikā — halā jāṇaï, dāṇiṃ vi amhāṇaṃ aparicido padeso । kāṇaṇesu sāvāṇuggahasamatthā isiṇo ciṭṭhanti । ado jassiṃ kassiṃ vi assame kusumesu gahidesu jo ko vi kuppaï । rāmabhaddo vi tuha piaṃ kāduṃ kaṇaamia geṇhia miaāvāvārādo dāṇiṃ evva ṇivaṭṭissadi । tā ettiehiṃ kusumehiṃ ṇivattemo । (sakhi jānaki, idānīmapyasmākamaparicitaḥ pradeśaḥ । kānaneṣu śāpānugrahasamarthā ṛṣayastiṣṭhanti । ato yasminkasminnapyāśrame kusumeṣu gṛhīteṣu yaḥ ko'pi kupyati । rāmabhadro'pi tava priyaṃ kartuṃ kanakamṛgaṃ gṛhītvā mṛgayāvyāpārādidānīmeva nivartiṣyate । tasmādetāvadbhiḥ kusumairnivartāvahe ।)
p.3, l.11
(p.3, l.11)savvajaṇasāhāraṇāiṃ kkhu vaṇaladāiṃ phalapupphamūlāiṃ ṇaīja-
(p.3, l.12)lāiṃ a । ado kiṃṇimittaṃ jo ko vi kuppadi । (puṣpabhājanaṃ vilokya ।) a-
(p.3, l.13)jjaüttassa devvaccaṇopajuttāiṃ kusumāiṃ pajjattāiṃ । ido puraṭṭhide kāṇaṇantare
(p.3, l.14)maṇoharāiṃ kusumāiṃ ahigeṇhia uḍaaṃ gacchamho ।sarvajanasādhāraṇāni khalu vanalatāḥ phalapuṣpamūlāni nadījalāni ca । ataḥ kiṃnimittaṃ yaḥ ko'pi kupyati । āryaputrasya devārcanopayuktāni kusumāni paryāptāni । itaḥ puraḥsthite kānanāntare manoharāṇi kusumānyabhigṛhyoṭajaṃ gacchāvaḥ ।
sītā — savvajaṇasāhāraṇāiṃ kkhu vaṇaladāiṃ phalapupphamūlāiṃ ṇaījalāiṃ a । ado kiṃṇimittaṃ jo ko vi kuppadi । (puṣpabhājanaṃ vilokya ।) ajjaüttassa devvaccaṇopajuttāiṃ kusumāiṃ pajjattāiṃ । ido puraṭṭhide kāṇaṇantare maṇoharāiṃ kusumāiṃ ahigeṇhia uḍaaṃ gacchamho । (sarvajanasādhāraṇāni khalu vanalatāḥ phalapuṣpamūlāni nadījalāni ca । ataḥ kiṃnimittaṃ yaḥ ko'pi kupyati । āryaputrasya devārcanopayuktāni kusumāni paryāptāni । itaḥ puraḥsthite kānanāntare manoharāṇi kusumānyabhigṛhyoṭajaṃ gacchāvaḥ ।)
p.3, l.15
(p.3, l.15)(ityubhe prasthite ।)
(ityubhe prasthite ।)
p.4, l.1
(p.4, l.1)(sadṛṣṭikṣepam ।) halā, ido bhamaro kiṃṇimittaṃ saṃbhamanto desu
(p.4, l.2)desu ladāviḍavesu kusumakoḍaresu āluṭhanto paribbhamaï ।sakhi, ito bhramaraḥ kiṃnimittaṃ saṃbhramaṃsteṣu teṣu latāviṭapeṣu kusumakoṭareṣvāluṭhanparibhramati ।
sītā — (sadṛṣṭikṣepam ।) halā, ido bhamaro kiṃṇimittaṃ saṃbhamanto desu desu ladāviḍavesu kusumakoḍaresu āluṭhanto paribbhamaï । (sakhi, ito bhramaraḥ kiṃnimittaṃ saṃbhramaṃsteṣu teṣu latāviṭapeṣu kusumakoṭareṣvāluṭhanparibhramati ।)
p.4, l.3
(p.4, l.3)(vibhāvya ।) halā, maarandapāṇaṇiccalapakkhadāe palla-
(p.4, l.4)vantaridaṃ imaṃ sahaariṃ bhamariṃ avekkhanto aviloaṇaveaṇāe ṇūṇaṃ u-
(p.4, l.5)mmatto saṃvutto ।sakhi, makarandapānaniścalapakṣatayā pallavāntaritāmimāṃ sahacarīṃ bhramarīmaprekṣamāṇo'vilokanavedanayā nūnamunmattaḥ saṃvṛttaḥ ।
madhukarikā — (vibhāvya ।) halā, maarandapāṇaṇiccalapakkhadāe pallavantaridaṃ imaṃ sahaariṃ bhamariṃ avekkhanto aviloaṇaveaṇāe ṇūṇaṃ ummatto saṃvutto । (sakhi, makarandapānaniścalapakṣatayā pallavāntaritāmimāṃ sahacarīṃ bhramarīmaprekṣamāṇo'vilokanavedanayā nūnamunmattaḥ saṃvṛttaḥ ।)
p.4, l.6
(p.4, l.6)(vilokya ।) halā, sāhu lakkhidaṃ tue ।sakhi, sādhu lakṣitaṃ tvayā ।
sītā — (vilokya ।) halā, sāhu lakkhidaṃ tue । (sakhi, sādhu lakṣitaṃ tvayā ।)
p.4, l.7
(p.4, l.7)amhahe । savisesaṃ paribbhamanto vi eso sahaariṃ ṇa
(p.4, l.8)pekkhadi ।āścaryam । saviśeṣaṃ paribhramannapyeṣa sahacarīṃ na paśyati ।
madhukarikā — amhahe । savisesaṃ paribbhamanto vi eso sahaariṃ ṇa pekkhadi । (āścaryam । saviśeṣaṃ paribhramannapyeṣa sahacarīṃ na paśyati ।)
p.4, l.9
(p.4, l.9)mahuarie, saṃjojehi ṇam ।madhukarike, saṃyojayainam ।
sītā — mahuarie, saṃjojehi ṇam । (madhukarike, saṃyojayainam ।)
p.4, l.10
(p.4, l.10)imiṇā sahaāradaṇḍena mañjariṃ tāḍia maarandapāṇa-
(p.4, l.11)ṇiccalaṃ bhamariṃ uṭṭhāvemi । (tathā kṛtvā ।) amhahe । mañjarīe uṭṭhidāe tāe
(p.4, l.12)sahaarīe saṃgado imo mahuaro māhavīmaṇḍavaṃ ahiruhia mahurasaṃ pi-
(p.4, l.13)banto suhaṃ vaṭṭaï । (vanāntaraṃ vilokya sāvegam ।) kahiṃ gadā jāṇaī । (puna-
(p.4, l.14)rvilokya ।) amhahe । ṇa kassiṃ vi dīsaï । (vanāntaraṃ praviśya sarvatrānviṣyantī ।)
(p.4, l.15)amhahe । iaṃ maṇoharākidī kā vi hariṇī siṇiddhāe diṭṭhie maṃ pekkhia
(p.4, l.16)ṇissarantehiṃ ṇaaṇasalilehiṃ sahīsiṇehaṃ sūaadi । maha hiaaṃ vi
(p.4, l.17)edassiṃ ciraparicidaṃ via vissaddhaṃ hodi । ahavā imāe jaṇaṇantarasa-
(p.4, l.18)hīe hodavvam । (iti sasaṃbhramaṃ paribhramantī savimarśam ।) ettha mahesiṇo a-
(p.4, l.19)ssamappahāvādo duṭṭhamiāṇaṃ saṃcāro ṇatthi । tā kahiṃ patthidā jāṇaïtti me
(p.4, l.20)accariaṃ hodi । (niḥśvasya ।) mandabhāiṇī ahaṃ khu । miaāvāvārādo ṇi-
(p.5, l.1)uttassa rāmabhaddassa kahaṃ kahaïssam । rāmabhaddo vi suṇia kīrisaṃ avattha-
(p.5, l.2)ntaraṃ aṇuhavissaditti vevaï me hiaam ।anena sahakāradaṇḍena mañjarīṃ tāḍayitvā makarandapānaniścalāṃ bhramarīmutthāpayāmi । āścaryam । mañjaryā utthitayā tayā sahacaryā saṃgato'yaṃ madhukaro mādhavīmaṇḍapamadhiruhya madhurasaṃ pibansukhaṃ vartate । kutra gatā jānakī । āścaryam । na kutrāpi dṛśyate । āścaryam । iyaṃ manoharākṛtiḥ kāpi hariṇī snigdhayā dṛṣṭyā māṃ dṛṣṭvā niḥsaradbhirnayanasalilaiḥ sakhīsnehaṃ sūcayati । mama hṛdayamapyetasyāṃ ciraparicitamiva visrabdhaṃ bhavati । athavānayā jananāntarasakhyā bhavitavyam । atra maharṣerāśramaprabhāvādduṣṭamṛgāṇāṃ saṃcāro nāsti । tasmātkutra prasthitā jānakīti ma āścaryaṃ bhavati । mandabhāginyahaṃ khalu । mṛgayāvyāpārānnivṛttasya rāmabhadrasya kathaṃ kathayiṣye । rāmabhadro'pi śrutvā kīdṛśamavasthāntaramanubhaviṣyatīti vepate me hṛdayam ।
madhukarikā — imiṇā sahaāradaṇḍena mañjariṃ tāḍia maarandapāṇaṇiccalaṃ bhamariṃ uṭṭhāvemi । (tathā kṛtvā ।) amhahe । mañjarīe uṭṭhidāe tāe sahaarīe saṃgado imo mahuaro māhavīmaṇḍavaṃ ahiruhia mahurasaṃ pibanto suhaṃ vaṭṭaï । (vanāntaraṃ vilokya sāvegam ।) kahiṃ gadā jāṇaī । (punarvilokya ।) amhahe । ṇa kassiṃ vi dīsaï । (vanāntaraṃ praviśya sarvatrānviṣyantī ।) amhahe । iaṃ maṇoharākidī kā vi hariṇī siṇiddhāe diṭṭhie maṃ pekkhia ṇissarantehiṃ ṇaaṇasalilehiṃ sahīsiṇehaṃ sūaadi । maha hiaaṃ vi edassiṃ ciraparicidaṃ via vissaddhaṃ hodi । ahavā imāe jaṇaṇantarasahīe hodavvam । (iti sasaṃbhramaṃ paribhramantī savimarśam ।) ettha mahesiṇo assamappahāvādo duṭṭhamiāṇaṃ saṃcāro ṇatthi । tā kahiṃ patthidā jāṇaïtti me accariaṃ hodi । (niḥśvasya ।) mandabhāiṇī ahaṃ khu । miaāvāvārādo ṇi uttassa rāmabhaddassa kahaṃ kahaïssam । rāmabhaddo vi suṇia kīrisaṃ avatthantaraṃ aṇuhavissaditti vevaï me hiaam । (anena sahakāradaṇḍena mañjarīṃ tāḍayitvā makarandapānaniścalāṃ bhramarīmutthāpayāmi । āścaryam । mañjaryā utthitayā tayā sahacaryā saṃgato'yaṃ madhukaro mādhavīmaṇḍapamadhiruhya madhurasaṃ pibansukhaṃ vartate । kutra gatā jānakī । āścaryam । na kutrāpi dṛśyate । āścaryam । iyaṃ manoharākṛtiḥ kāpi hariṇī snigdhayā dṛṣṭyā māṃ dṛṣṭvā niḥsaradbhirnayanasalilaiḥ sakhīsnehaṃ sūcayati । mama hṛdayamapyetasyāṃ ciraparicitamiva visrabdhaṃ bhavati । athavānayā jananāntarasakhyā bhavitavyam । atra maharṣerāśramaprabhāvādduṣṭamṛgāṇāṃ saṃcāro nāsti । tasmātkutra prasthitā jānakīti ma āścaryaṃ bhavati । mandabhāginyahaṃ khalu । mṛgayāvyāpārānnivṛttasya rāmabhadrasya kathaṃ kathayiṣye । rāmabhadro'pi śrutvā kīdṛśamavasthāntaramanubhaviṣyatīti vepate me hṛdayam ।)
p.5, l.3
(p.5, l.3)(nepathye kalakalaḥ ।)
(nepathye kalakalaḥ ।)
p.5, l.4
(p.5, l.4)ido tado vi saṃbhamantā tāvasajaṇā dīsanti । ado
(p.5, l.5)rāmabhaddo vi āacchaditti takkemi ।itastato'pi saṃbhramantastāpasajanā dṛśyante । ato rāmabhadro'pyāgacchatīti tarkayāmi ।
madhukarikā — ido tado vi saṃbhamantā tāvasajaṇā dīsanti । ado rāmabhaddo vi āacchaditti takkemi । (itastato'pi saṃbhramantastāpasajanā dṛśyante । ato rāmabhadro'pyāgacchatīti tarkayāmi ।)
p.5, l.6
(p.5, l.6)(punarnepathye ।)
-
- (p.5, l.7)saṃmṛjyantāṃ padavyaḥ karadhṛtakalaśāvarjitaistoyapūraiḥ
(p.5, l.8)sicyantāmāsamantādaviralamabhitaḥ kīrṇapuṣpāḥ kriyantām । - (p.5, l.9)jīvagrāhaṃ gṛhītvā kanakamṛgamasau jānakīprītihetoḥ
(p.5, l.10)saṃprāptaḥ kānanāntātsamadhikamahimā satvaraṃ rāmabhadraḥ ॥ 7 ॥
- (p.5, l.7)saṃmṛjyantāṃ padavyaḥ karadhṛtakalaśāvarjitaistoyapūraiḥ
(p.5, l.11)ayaṃ hi
-
- (p.5, l.12)pratipadamupamanuyāntaṃ lakṣmaṇaṃ vīkṣya kiṃci-
(p.5, l.13)dvalitanayanakoṇenādarādbhāṣamāṇaḥ । - (p.5, l.14)śramajalalasadāsyaḥ śobhate cāpadaṇḍaṃ
(p.5, l.15)śithilitaguṇabandhaṃ skandhadeśe dadhānaḥ ॥ 8 ॥
- (p.5, l.12)pratipadamupamanuyāntaṃ lakṣmaṇaṃ vīkṣya kiṃci-
(punarnepathye ।)
ayaṃ hi
p.6, l.1
(p.6, l.1)(sasaṃbhramam ।) ae, kaṇaamiaṃ geṇhia antiattheṇa
(p.6, l.2)lakkhaṇeṇa kiṃ vi mantaanto rāmabhaddo evva āacchadi । ahaṃ se maggaṃ
(p.6, l.3)pariharia ciṭṭhāmi ।aye, kanakamṛgaṃ gṛhītvāntikasthena lakṣmaṇena kimapi mantrayanrāmabhadra evāgacchati । ahamasya mārgaṃ parihṛtya tiṣṭhāmi ।
(tathā karoti ।)
madhukarikā — (sasaṃbhramam ।) ae, kaṇaamiaṃ geṇhia antiattheṇa lakkhaṇeṇa kiṃ vi mantaanto rāmabhaddo evva āacchadi । ahaṃ se maggaṃ pariharia ciṭṭhāmi । (aye, kanakamṛgaṃ gṛhītvāntikasthena lakṣmaṇena kimapi mantrayanrāmabhadra evāgacchati । ahamasya mārgaṃ parihṛtya tiṣṭhāmi ।)(tathā karoti ।)
p.6, l.4
(p.6, l.4)(tataḥ praviśati yathānirdiṣṭaḥ salakṣmaṇo rāmaḥ ।)
(tataḥ praviśati yathānirdiṣṭaḥ salakṣmaṇo rāmaḥ ।)
p.6, l.5
(p.6, l.5)vatsa, nūnamimaṃ kanakamṛgaṃ vilokya jānakī saviśeṣaṃ tuṣyati ।
rāmaḥ — vatsa, nūnamimaṃ kanakamṛgaṃ vilokya jānakī saviśeṣaṃ tuṣyati ।
p.6, l.6
(p.6, l.6)vacanamātreṇa devyāḥ kutūhalaṃ nivartayatastavāyaṃ prasāda
(p.6, l.7)eva kanakamṛgalābhādapi mahāntaṃ paritoṣamāpādayati ।
lakṣmaṇaḥ — vacanamātreṇa devyāḥ kutūhalaṃ nivartayatastavāyaṃ prasāda eva kanakamṛgalābhādapi mahāntaṃ paritoṣamāpādayati ।
p.6, l.8
(p.6, l.8)(nimittamabhinīya ।) vatsa, mahāmuneragastyasya sāmarthyādapa-
(p.6, l.9)gatasakalabhaye tapovane sakhyā madhukarikayā saha vartamānāmapi jānakīṃ
(p.6, l.10)vicintya, aparicitapradeśatayā manaḥ śaṅkākulamāste ।
rāmaḥ — (nimittamabhinīya ।) vatsa, mahāmuneragastyasya sāmarthyādapagatasakalabhaye tapovane sakhyā madhukarikayā saha vartamānāmapi jānakīṃ vicintya, aparicitapradeśatayā manaḥ śaṅkākulamāste ।
p.6, l.11
(p.6, l.11)premaviśeṣo hi priyajane prathamaṃ pramādameva cintayati ।
lakṣmaṇaḥ — premaviśeṣo hi priyajane prathamaṃ pramādameva cintayati ।
p.6, l.12
(p.6, l.12)(saniḥśvāsam ।) savvahā jadākadāvi kahaṇijjo jevva
(p.6, l.13)so uttanto । tā gacchamhi । dāṇiṃ evva kahemi ।sarvathā yadākadāpi kathanīya eva sa vṛttāntaḥ । tadgacchāmi । idānīmeva kathayāmi ।
(upasarpati ।)
madhukarikā — (saniḥśvāsam ।) savvahā jadākadāvi kahaṇijjo jevva so uttanto । tā gacchamhi । dāṇiṃ evva kahemi । (sarvathā yadākadāpi kathanīya eva sa vṛttāntaḥ । tadgacchāmi । idānīmeva kathayāmi ।)(upasarpati ।)
p.6, l.14
(p.6, l.14)(madhukarikāṃ dṛṣṭvā svagatam ।) ekākinī dīnamukhī madhuka-
(p.6, l.15)rikā samāgacchati । sarvathātyāhitena bhavitavyaṃ devyāḥ sītāyāḥ ।
lakṣmaṇaḥ — (madhukarikāṃ dṛṣṭvā svagatam ।) ekākinī dīnamukhī madhukarikā samāgacchati । sarvathātyāhitena bhavitavyaṃ devyāḥ sītāyāḥ ।
p.6, l.16
(p.6, l.16)jedu mahārāo ।jayatu mahārājaḥ ।
madhukarikā — jedu mahārāo । (jayatu mahārājaḥ ।)
p.6, l.17
(p.6, l.17)madhukarike, kvāste jānakī ।
rāmaḥ — madhukarike, kvāste jānakī ।
p.6, l.18
(p.6, l.18)(sagadgadam ।) devva, tumhāṇaṃ devvaccaṇāe uḍaasamī-
(p.6, l.19)vaṭṭhidāsu ladāsu kusumāiṃ avaciṇomi tti ṇiggadā ।deva, yuṣmākaṃ devārcanāyai uṭajasamīpasthitāsu latāsu kusumānyavacinomīti nirgatā ।
madhukarikā — (sagadgadam ।) devva, tumhāṇaṃ devvaccaṇāe uḍaasamīvaṭṭhidāsu ladāsu kusumāiṃ avaciṇomi tti ṇiggadā । (deva, yuṣmākaṃ devārcanāyai uṭajasamīpasthitāsu latāsu kusumānyavacinomīti nirgatā ।)
p.7, l.1
(p.7, l.1)devatārcanākusumānyavacetavyānyeva ।
lakṣmaṇaḥ — devatārcanākusumānyavacetavyānyeva ।
p.7, l.2
(p.7, l.2)(svagatam ।) kimataḥparaṃ kathayiṣyatīti kampate me cetaḥ ।
(p.7, l.3)(prakāśam ।) tatastataḥ ।
rāmaḥ — (svagatam ।) kimataḥparaṃ kathayiṣyatīti kampate me cetaḥ । (prakāśam ।) tatastataḥ ।
p.7, l.4
(p.7, l.4)maṇoharāiṃ kusumāiṃ dīsandi tti idaṃ kāṇaṇantaraṃ pa-
(p.7, l.5)viṭṭhā jāṇaī aṇṇesandīe mae ṇa diṭṭhā ।manoharāṇi kusumāni dṛśyanta itīdaṃ kānanāntaraṃ praviṣṭā jānakī anveṣantyā mayā na dṛṣṭā ।
madhukarikā — maṇoharāiṃ kusumāiṃ dīsandi tti idaṃ kāṇaṇantaraṃ paviṭṭhā jāṇaī aṇṇesandīe mae ṇa diṭṭhā । (manoharāṇi kusumāni dṛśyanta itīdaṃ kānanāntaraṃ praviṣṭā jānakī anveṣantyā mayā na dṛṣṭā ।)
p.7, l.6
(p.7, l.6)hā, hato'smi ।
-
- (p.7, l.7)jvalattuṣārāgnikaṇopamāni sītā na dṛṣṭeti durakṣarāṇi ।
- (p.7, l.8)karṇaṃ praviṣṭāni haṭhādamūni sarvāṅgatāpaṃ janayanti hanta ॥ 9 ॥
(p.7, l.9)kaṣṭam । atidāruṇo daivadurvipākaḥ ।
-
- (p.7, l.10)ambājanaṃ ca pitaraṃ ca sahodarau ca
(p.7, l.11)rājyaṃ ca tāni bhavanāni sabāndhavāni । - (p.7, l.12)daivādvihāya vipine vasatāṃ tathāpi
(p.7, l.13)hantātiduḥkhamaviṣahyamupāgataṃ naḥ ॥ 10 ॥
- (p.7, l.10)ambājanaṃ ca pitaraṃ ca sahodarau ca
(p.7, l.14)hā jānaki,
-
- (p.7, l.15)virahaṃ mama soḍhumakṣamā tvaṃ vanavīthīṣvapi māmanudrutāsi ।
- (p.7, l.16)akṛtāgasamenamadya muktvā vada kutrāsi kuraṅgaśāvanetre ॥ 11 ॥
rāmaḥ — hā, hato'smi ।
kaṣṭam । atidāruṇo daivadurvipākaḥ ।
hā jānaki,
p.7, l.17
(p.7, l.17)(svagatam ।) imamāryaḥ paśyati cedatipīḍito bhaviṣyati ।
(p.7, l.18)tadenaṃ preṣayāmi । (apavārya ।) madhukarike, imamuṭajaṃ naya । ahamāryasamīpe
(p.7, l.19)tiṣṭhāmi ।
lakṣmaṇaḥ — (svagatam ।) imamāryaḥ paśyati cedatipīḍito bhaviṣyati । tadenaṃ preṣayāmi । (apavārya ।) madhukarike, imamuṭajaṃ naya । ahamāryasamīpe tiṣṭhāmi ।
p.7, l.20
(p.7, l.20)(kanakamṛgamādāya ।) taha । (iti niṣkrāntā ।) tathā ।
madhukarikā — (kanakamṛgamādāya ।) taha । (iti niṣkrāntā ।) (tathā ।)
p.7, l.21
-
- (p.7, l.22)prāṇapriyāṃ prāptavatīṃ kaṭhorāmakīrtitavyāṃ padavīmakāṇḍe ।
- (p.7, l.23)trailokyalāvaṇyalalāmabhūtāṃ hā jānakīṃ kutra vilokayāmi ॥ 12 ॥
rāmaḥ —
p.8, l.1
(p.8, l.1)kimevaṃ khidyase । idaṃ vanaṃ praviśyānviṣyadbhirdṛśyate devī ।
lakṣmaṇaḥ — kimevaṃ khidyase । idaṃ vanaṃ praviśyānviṣyadbhirdṛśyate devī ।
p.8, l.2
(p.8, l.2)mandabhāgyayormama cakṣuṣorataḥparaṃ kutaḥ sītādarśanasukham ।
(p.8, l.3)tathāpi pratipādaya ।
rāmaḥ — mandabhāgyayormama cakṣuṣorataḥparaṃ kutaḥ sītādarśanasukham । tathāpi pratipādaya ।
p.8, l.4
(p.8, l.4)ita itaḥ ।
lakṣmaṇaḥ — ita itaḥ ।
p.8, l.5
(p.8, l.5)(ubhau parikramya vanaṃ praviśataḥ ।)
(ubhau parikramya vanaṃ praviśataḥ ।)
p.8, l.6
(p.8, l.6)ārya, sikatāvati pradeśe spaṣṭaṃ pratīyate devyāḥ padapaddhatiḥ ।
lakṣmaṇaḥ — ārya, sikatāvati pradeśe spaṣṭaṃ pratīyate devyāḥ padapaddhatiḥ ।
p.8, l.7
(p.8, l.7)(vilokya ।) nūnamiyaṃ priyāyāścaraṇasaraṇiḥ । tathā hi ।
-
- (p.8, l.8)sa evāṅgulivinyāsaḥ sa eva caraṇakramaḥ ।
- (p.8, l.9)tadevālpapradeśatvaṃ saiva vikṣepacāturī ॥ 13 ॥
rāmaḥ — (vilokya ।) nūnamiyaṃ priyāyāścaraṇasaraṇiḥ । tathā hi ।
p.8, l.10
(p.8, l.10)(niḥśvasya ।)
-
- (p.8, l.11)praṇatātpraṇayāparādhakāle śiraso me patitaiḥ prasūnajālaiḥ ।
- (p.8, l.12)kṛtapūjanayormṛgekṣaṇāyāḥ padayoratra vilokayāmi mudrām ॥ 14 ॥
(niḥśvasya ।)
p.8, l.13
(p.8, l.13)(padasaraṇimanusaran । vilokya ।)
-
- (p.8, l.14)aśrubinducayamañjanāñcitaṃ muñcatī praṇayakopanirgatam ।
- (p.8, l.15)pāṭalaṃ vinamitaṃ mukhāmbujaṃ bibhratīyamiha dṛśyate priyā ॥ 15 ॥
(padasaraṇimanusaran । vilokya ।)
p.8, l.16
(p.8, l.16)(upasṛtya ।) priye, prasīda prasīda ।
-
- (p.8, l.17)ayi muñca ruṣaṃ tava prasannaṃ jitapūrṇendu mukhāravindamastu ।
- (p.8, l.18)praṇatiṃ kalayannahaṃ tvadīyāṃ padalākṣāṃ paripālayāmi mūrdhnā ॥ 16 ॥
(upasṛtya ।) priye, prasīda prasīda ।
p.8, l.19
(p.8, l.19)(iti tatrasthitāṃ pādamudrāṃ praṇamati ।)
(iti tatrasthitāṃ pādamudrāṃ praṇamati ।)
p.8, l.20
(p.8, l.20)kaṣṭamāryasyonmādadaśā vartate । ārya, na jānakī । (iti
(p.8, l.21)mūrdhānamunnamayati ।)
lakṣmaṇaḥ — kaṣṭamāryasyonmādadaśā vartate । ārya, na jānakī । (itimūrdhānamunnamayati ।)
p.8, l.22
(p.8, l.22)(utthāya sthalapadminīṃ vilokya ।) madhubharanamitaprasūnāṃ mahītala-
(p.8, l.23)galitamakarandapānāya kamalodarādāpatantyā madhukaramālayā sa me tāmaruṇāṃ
(p.8, l.24)sthalapadminīṃ vilokya mūḍho'smi ।
rāmaḥ — (utthāya sthalapadminīṃ vilokya ।) madhubharanamitaprasūnāṃ mahītalagalitamakarandapānāya kamalodarādāpatantyā madhukaramālayā sa me tāmaruṇāṃ sthalapadminīṃ vilokya mūḍho'smi ।
p.8, l.25
(p.8, l.25)aho, jñānājñānayoḥ saṃkaraḥ । tathā hi ।
-
- (p.8, l.26)vākyāni kānicidayuktatarāṇi vakti
(p.8, l.27)brūte ca kānyapi tathāpi yathārthavanti । - (p.9, l.1)ārye sahaiva vasatastadabodhabodhau
(p.9, l.2)chāyātapāviva tale'lpadaladrumasya ॥ 17 ॥
- (p.8, l.26)vākyāni kānicidayuktatarāṇi vakti
lakṣmaṇaḥ — aho, jñānājñānayoḥ saṃkaraḥ । tathā hi ।
p.9, l.3
(p.9, l.3)bhavatu । etāmeva pṛcchāmi ।
-
- (p.9, l.4)tvāmāgateyaṃ padapaṅktirasyāḥ prayaccha me padmini padmavaktrām ।
- (p.9, l.5)na cettadīyāṃ caraṇābjamudrāṃ pradarśayānyatra vinirgatāṃ me ॥ 18 ॥
rāmaḥ — bhavatu । etāmeva pṛcchāmi ।
p.9, l.6
(p.9, l.6)(vibhāvya ।) iyamapi calitakamalamukhasaṃjñayā padapaddhatimitaḥ prayātāmāve-
(p.9, l.7)dayati ।
(vibhāvya ।) iyamapi calitakamalamukhasaṃjñayā padapaddhatimitaḥ prayātāmāvedayati ।
p.9, l.8
(p.9, l.8)itaḥ sahakāravāṭikāmupagatā pādamudrā ।
lakṣmaṇaḥ — itaḥ sahakāravāṭikāmupagatā pādamudrā ।
p.9, l.9
(p.9, l.9)(ubhau cūtavāṭikāmupasarataḥ ।)
(ubhau cūtavāṭikāmupasarataḥ ।)
p.9, l.10
(p.9, l.10)(svagatam ।) āryasya hṛdayamanyato nayāmi । (prakāśam ।)
-
- (p.9, l.11)kisalayaparipāṭīṃ kiṃcidagre vidhunva-
(p.9, l.12)npratipadamupa(manu) yātaḥ paṅktibhiḥ ṣaṭpadānām । - (p.9, l.13)abhinavamakarandānāharanmañjarīṇāṃ
(p.9, l.14)malayaśikharijanmā māruto yāti mandam ॥ 19 ॥
- (p.9, l.11)kisalayaparipāṭīṃ kiṃcidagre vidhunva-
lakṣmaṇaḥ — (svagatam ।) āryasya hṛdayamanyato nayāmi । (prakāśam ।)
p.9, l.15
(p.9, l.15)aye, virahijanavanadāvānalaḥ samīraṇaḥ ।
-
- (p.9, l.16)sarvasya jagataḥ prāṇa iti tvāṃ bruvate vṛthā ।
- (p.9, l.17)jagadantaḥsthitasyaiva yato me prāṇahārakaḥ ॥ 20 ॥
(p.9, l.18)tathā hi ।
-
- (p.9, l.19)aṅgaṃ yadi priyāyāḥ spṛṣṭaṃ bhavatā śirīṣasukumāram ।
- (p.9, l.20)tarhyāliṅga mamāṅgānyapasara tūrṇaṃ na cetpavana ॥ 21 ॥
rāmaḥ — aye, virahijanavanadāvānalaḥ samīraṇaḥ ।
tathā hi ।
p.9, l.21
(p.9, l.21)(vibhāvya ।) bhavatu, preyasīmeva pṛcchāmi ।
-
- (p.9, l.22)jagatprāṇa mama prāṇakāntā kāntārasīmani ।
- (p.9, l.23)bhramatā bhavatā dṛṣṭā kiṃ sā haṃsalasadgatiḥ ॥ 22 ॥
(p.9, l.24)aye, priyāyā nisargasurabhiṇā mukhamārutena tiraskṛtatayā vairamanusmaraṃ-
(p.9, l.25)stūṣṇīmupayāsi ।
-
- (p.9, l.26)mākandapālīmakarandapūre madhuvratā majjanamācarantaḥ ।
- (p.9, l.27)mānāpanodāya manasvinīnāṃ mānobhavaṃ mantramudīrayanti ॥ 23 ॥
(p.10, l.1)api ca ।
-
- (p.10, l.2)mākandavṛndamakarandajaleṣu magnā
(p.10, l.3)dhṛtvā ca paṅkajarajāṃsi madhuvratāliḥ । - (p.10, l.4)mānāpanodanaphalāya manasvinīnāṃ
(p.10, l.5)mantrānudīrayati manmathadevatākān ॥ 24 ॥
- (p.10, l.2)mākandavṛndamakarandajaleṣu magnā
(p.10, l.6)kiṃ [ca] nirantaramadhurasāsvādamattānāmamīṣāṃ vacanamapramāṇameva । ataḥ
(p.10, l.7)priyāgatirna praṣṭavyā । (padāntaramabhinīya karṇaṃ dattvā ।) vatsa,
-
- (p.10, l.8)sarojanetrā sahakāravīthyāṃ navapravālāntaritā priyā me ।
- (p.10, l.9)avyaktavarṇaṃ kimapi bruvāṇā samutsukaṃ me hṛdayaṃ tanoti ॥ 25 ॥
(vibhāvya ।) bhavatu, preyasīmeva pṛcchāmi ।
aye, priyāyā nisargasurabhiṇā mukhamārutena tiraskṛtatayā vairamanusmaraṃstūṣṇīmupayāsi ।
api ca ।
kiṃ [ca] nirantaramadhurasāsvādamattānāmamīṣāṃ vacanamapramāṇameva । ataḥ priyāgatirna praṣṭavyā । (padāntaramabhinīya karṇaṃ dattvā ।) vatsa,
p.10, l.10
(p.10, l.10)(svagatam ।) kokilālāpamākarṇya bhrānto nūnamāryaḥ ।
lakṣmaṇaḥ — (svagatam ।) kokilālāpamākarṇya bhrānto nūnamāryaḥ ।
p.10, l.11
(p.10, l.11)aye, priyālāpa iva śrūyate nākṛtistu dṛśyate । ataḥ
(p.10, l.12)prārthayāmi ।
-
- (p.10, l.13)cetasaḥ sapadi jīvanauṣadhaṃ netrayoramṛtavartikāñjanam ।
- (p.10, l.14)manmathajvaramahārasāyanaṃ darśayasva dayite tavākṛti(nana)m ॥ 26 ॥
rāmaḥ — aye, priyālāpa iva śrūyate nākṛtistu dṛśyate । ataḥ prārthayāmi ।
p.10, l.15
(p.10, l.15)(kṣaṇamātraṃ tūṣṇīṃ sthitvā ।) ayi jānaki, kimityaudāsīnyaṃ bhajasi ।
-
- (p.10, l.16)āgatya tūrṇamasitotpalaramyanetre
(p.10, l.17)kaṇṭhaṃ badhāna mama te bhujavallarībhyām । - (p.10, l.18)paścādupetya nibhṛtaṃ padamarpayantī
(p.10, l.19)yadvā pidhehi nayane karapallavābhyām ॥ 27 ॥
- (p.10, l.16)āgatya tūrṇamasitotpalaramyanetre
(kṣaṇamātraṃ tūṣṇīṃ sthitvā ।) ayi jānaki, kimityaudāsīnyaṃ bhajasi ।
p.10, l.20
(p.10, l.20)(iti nayane nimīlya tiṣṭhati ।)
(iti nayane nimīlya tiṣṭhati ।)
p.10, l.21
(p.10, l.21)(svagatam ।) kaṣṭaṃ pratīkāraduḥsthe karmaṇi kiṃ kurmaḥ ।
lakṣmaṇaḥ — (svagatam ।) kaṣṭaṃ pratīkāraduḥsthe karmaṇi kiṃ kurmaḥ ।
p.10, l.22
(p.10, l.22)priye, kimiti vilambase । ubhayoḥ pakṣayorekataramācara ।
rāmaḥ — priye, kimiti vilambase । ubhayoḥ pakṣayorekataramācara ।
p.10, l.23
(p.10, l.23)lakṣmaṇaḥ — ārya, eṣa kokilālāpaḥ śrūyate । nātra jānakī sā-
(p.10, l.24)jvalati (?)sañjalpati ।
lakṣmaṇaḥ — ārya, eṣa kokilālāpaḥ śrūyate । nātra jānakī sañjalpati ।
p.10, l.25
(p.10, l.25)(netre nimīlya punaḥ karṇaṃ dattvā ।) sa evedānīṃ śrutavīṇāravasya ḍha-
(p.10, l.26)kkādhvaniriva kaṭhoratāṃ bhajati ।
rāmaḥ — (netre nimīlya punaḥ karṇaṃ dattvā ।) sa evedānīṃ śrutavīṇāravasya ḍhakkādhvaniriva kaṭhoratāṃ bhajati ।
p.11, l.1
(p.11, l.1)(lakṣmaṇo'nyato darśayati ।)
(lakṣmaṇo'nyato darśayati ।)
p.11, l.2
(p.11, l.2)(vilokya sasaṃbhramam ।) vatsa, kecidamī corāḥ priyāyāḥ sarvā-
(p.11, l.3)bharaṇajātamādāya mastake dadhānāḥ prasāritabāhavo mayā yoddhumagrato niḥ-
(p.11, l.4)śaṅkamāsate । paśya paśya ।
-
- (p.11, l.5)muktāhāracchaṭāmeke padmarāgāvaliṃ pare ।
- (p.11, l.6)priyāyāḥ kanakākalpānapare hanta bibhrati ॥ 28 ॥
rāmaḥ — (vilokya sasaṃbhramam ।) vatsa, kecidamī corāḥ priyāyāḥ sarvābharaṇajātamādāya mastake dadhānāḥ prasāritabāhavo mayā yoddhumagrato niḥśaṅkamāsate । paśya paśya ।
p.11, l.7
(p.11, l.7)(svagatam ।) kaṣṭamāryasya punarapyunmādaḥ ।
lakṣmaṇaḥ — (svagatam ।) kaṣṭamāryasya punarapyunmādaḥ ।
p.11, l.8
(p.11, l.8)bho bhoścorāḥ, tiṣṭhata । mamāgrataḥ kuto gamyate । idānīmeva
(p.11, l.9)dhanurāropyaikenaiva sāyakena sarvānvaḥ pātayāmi । (iti sāṭopaṃ parikramya
(p.11, l.10)dhanurāropayati ।)
rāmaḥ — bho bhoścorāḥ, tiṣṭhata । mamāgrataḥ kuto gamyate । idānīmeva dhanurāropyaikenaiva sāyakena sarvānvaḥ pātayāmi । (iti sāṭopaṃ parikramyadhanurāropayati ।)
p.11, l.11
(p.11, l.11)(sajjaṃ dhanuravalambya ।) alamāṭopena ।
lakṣmaṇaḥ — (sajjaṃ dhanuravalambya ।) alamāṭopena ।
p.11, l.12
(p.11, l.12)vatsa, muñca muñca bāṇaṃ saṃdhāsyāmi । amī punaratraiva nirbhayā ni-
(p.11, l.13)ścalamāsate । (iti tūṇīramukhādbāṇamuddhartumicchati ।)
rāmaḥ — vatsa, muñca muñca bāṇaṃ saṃdhāsyāmi । amī punaratraiva nirbhayā niścalamāsate । (iti tūṇīramukhādbāṇamuddhartumicchati ।)
p.11, l.14
-
- (p.11, l.15)niṣaṅgānnirgate bāṇe pareṣāṃ prāṇanirgamaḥ ।
- (p.11, l.16)tadeva jñāyate deva saṃdhānaṃ kiṃprayojanam ॥ 29 ॥
(p.11, l.17)ataḥ śarasaṃdhānaṃ vihāya vibhāvayatvāryaḥ, nātra corāḥ ।
lakṣmaṇaḥ —
ataḥ śarasaṃdhānaṃ vihāya vibhāvayatvāryaḥ, nātra corāḥ ।
p.11, l.18
(p.11, l.18)(vibhāvya ।) aho, me mūḍhā matiḥ । tathā hi ।
-
- (p.11, l.19)ārakto'yamaśokakuḍmalacayo no padmarāgacchaṭā
(p.11, l.20)phullo'yaṃ navakarṇikāranikaro na svarṇabhūṣāvaliḥ । - (p.11, l.21)eṣā ca sphuṭasindhuvārapaṭalī no mauktikānāṃ vrajaḥ
(p.11, l.22)śākhājālabhṛtasta eva taravo nodyadbhujā dasyavaḥ ॥ 30 ॥
- (p.11, l.19)ārakto'yamaśokakuḍmalacayo no padmarāgacchaṭā
rāmaḥ — (vibhāvya ।) aho, me mūḍhā matiḥ । tathā hi ।
p.11, l.23
(p.11, l.23)ito'pi latākuñjeṣu vibhāvayāvaḥ ।
lakṣmaṇaḥ — ito'pi latākuñjeṣu vibhāvayāvaḥ ।
p.11, l.24
(p.11, l.24)tathā । (iti padāntare sthitvā vilokya saharṣam ।) vatsa, dṛṣṭā
(p.11, l.25)jānakī ।
-
- (p.11, l.26)stanabharavinamramūrtirmāmiha cāhūya pāṇicalanena ।
- (p.11, l.27)karṇāmṛtairvacobhiḥ kalayati mama hṛdayamāhitānandam ॥ 31 ॥
rāmaḥ — tathā । (iti padāntare sthitvā vilokya saharṣam ।) vatsa, dṛṣṭā jānakī ।
p.12, l.1
(p.12, l.1)aho, ciramunmādo vartate ।
lakṣmaṇaḥ — aho, ciramunmādo vartate ।
p.12, l.2
(p.12, l.2)aye jānaki, etāvantaṃ kālaṃ kutra gatāsi । (karṇaṃ dattvā ।) kiṃ
(p.12, l.3)bravīṣi — ‘āryaputrasya premaparīkṣārthaṃ kvacillatākuñje nigūḍhāsmi’ iti ।
rāmaḥ — aye jānaki, etāvantaṃ kālaṃ kutra gatāsi । (karṇaṃ dattvā ।) kiṃ bravīṣi — ‘āryaputrasya premaparīkṣārthaṃ kvacillatākuñje nigūḍhāsmi’ iti ।
p.12, l.4
(p.12, l.4)kvāste jānakī ।
lakṣmaṇaḥ — kvāste jānakī ।
p.12, l.5
(p.12, l.5)(anākarṇitakena ।)
-
- (p.12, l.6)tvadālāpāḥ karṇe mama navasudhāśīkaramayā-
(p.12, l.7)stava sparśo'pyaṅge śiśiraśiśiraścandanarasaḥ । - (p.12, l.8)śarajjyotsnāpūrastava vapuridaṃ me nayanayoḥ
(p.12, l.9)kathaṃ te kalyāṇi kṣaṇamapi sahe hanta viraham ॥ 32 ॥
- (p.12, l.6)tvadālāpāḥ karṇe mama navasudhāśīkaramayā-
rāmaḥ — (anākarṇitakena ।)
p.12, l.10
(p.12, l.10)ārya, kvāste jānakī ।
lakṣmaṇaḥ — ārya, kvāste jānakī ।
p.12, l.11
(p.12, l.11)nanviyamagrata evāste । (iti puropasthitāṃ latāmupasṛtya vilokya ।)
(p.12, l.12)aho me mohaḥ ।
-
- (p.12, l.13)kusumastabakānatā vilolāṃ dadhatī pallavasaṃpadaṃ manojñām ।
- (p.12, l.14)makarandalihāṃ madhuvratānāṃ kalajhaṃkārakarambitā lateyam ॥ 33 ॥
rāmaḥ — nanviyamagrata evāste । (iti puropasthitāṃ latāmupasṛtya vilokya ।) aho me mohaḥ ।
p.12, l.15
(p.12, l.15)(punarvilokya ।) vatsa, asyāmeva latāyāṃ puṣpāṇyavacitavatī jānakīti
(p.12, l.16)tarkayāmi । tathā hi ।
-
- (p.12, l.17)avacitakusumāni tayā kevalavṛntāvaśeṣitānyadhunā ।
- (p.12, l.18)patitāḥ pallavabhaṅgā lakṣyante tata itaścāmī ॥ 34 ॥
(punarvilokya ।) vatsa, asyāmeva latāyāṃ puṣpāṇyavacitavatī jānakīti tarkayāmi । tathā hi ।
p.12, l.19
(p.12, l.19)evametat । padapaddhatirapyavicchinnā latāmimāṃ prāptā ।
lakṣmaṇaḥ — evametat । padapaddhatirapyavicchinnā latāmimāṃ prāptā ।
p.12, l.20
(p.12, l.20)itaḥ paraṃ kāṃ diśaṃ prasthiteti vilokaya ।
rāmaḥ — itaḥ paraṃ kāṃ diśaṃ prasthiteti vilokaya ।
p.12, l.21
(p.12, l.21)tathā । (iti latāṃ paribhraman, maṇivalayaṃ vilokya, svagatam ।)
(p.12, l.22)idaṃ devyāḥ karaparibhraṣṭam । tadāryasya hṛdayavinodanārthamavasare darśayāmi ।
(p.12, l.23)(ityādāya paṭānte pidadhāti । upasṛtya prakāśam ।) ārya, netaḥparaṃ kutrāpi la-
(p.12, l.24)kṣyate pādamudrā । kiṃtu vane saṃcarataḥ kasyāpi mṛgasyātraivābhivyaktā pada-
(p.12, l.25)saraṇirālokitā ।
lakṣmaṇaḥ — tathā । (iti latāṃ paribhraman, maṇivalayaṃ vilokya, svagatam ।) idaṃ devyāḥ karaparibhraṣṭam । tadāryasya hṛdayavinodanārthamavasare darśayāmi । (ityādāya paṭānte pidadhāti । upasṛtya prakāśam ।) ārya, netaḥparaṃ kutrāpi lakṣyate pādamudrā । kiṃtu vane saṃcarataḥ kasyāpi mṛgasyātraivābhivyaktā padasaraṇirālokitā ।
p.12, l.26
(p.12, l.26)hanta, nirāśāḥ smaḥ । aye jānaki,
-
- (p.13, l.1)āyatekṣaṇamarālakuntalaṃ pakvabimbaphalapāṭalādharam ।
- (p.13, l.2)mañjubhāṣiṇi mamākṣigocaraṃ kalpate tava kadā mukhāmbujam ॥ 35 ॥
rāmaḥ — hanta, nirāśāḥ smaḥ । aye jānaki,
p.13, l.3
(p.13, l.3)(parito'valokya ।) aye, priyāyāḥ kiṃcidapi vastu na lakṣyate । kenāhaṃ
(p.13, l.4)hṛdayamavalambe ।
(parito'valokya ।) aye, priyāyāḥ kiṃcidapi vastu na lakṣyate । kenāhaṃ hṛdayamavalambe ।
p.13, l.5
(p.13, l.5)ārya, devyāḥ karaparibhraṣṭamidaṃ maṇivalayam । tadavadhāra-
(p.13, l.6)yatvāryaḥ । (iti dadāti ।)
lakṣmaṇaḥ — ārya, devyāḥ karaparibhraṣṭamidaṃ maṇivalayam । tadavadhārayatvāryaḥ । (iti dadāti ।)
p.13, l.7
(p.13, l.7)(gṛhītvā saharṣam ।)
-
- (p.13, l.8)mama hṛdayamidaṃ cirāya kiṃcidvigalitatāparujaṃ vitanvadetat ।
- (p.13, l.9)kathamapi karapallavātpriyāyā maṇivalayaṃ patitaṃ mayādya labdham ॥ 36 ॥
rāmaḥ — (gṛhītvā saharṣam ।)
p.13, l.10
(p.13, l.10)(hṛdaye nikṣipan ।)
-
- (p.13, l.11)etatpurā mama galaṃ paripīḍya gāḍhaṃ
(p.13, l.12)cchinnaṃ vyadhatta bahuśaḥ parirambhaṇeṣu । - (p.13, l.13)bimbādharaṃ mayi rasātpibati priyāyāḥ
(p.13, l.14)kolāhalaṃ ca kṛtavatkaradhūnaneṣu ॥ 37 ॥
- (p.13, l.11)etatpurā mama galaṃ paripīḍya gāḍhaṃ
(hṛdaye nikṣipan ।)
p.13, l.15
(p.13, l.15)(niḥśvasya ।) vatsa, kva jānakīṃ paśyāmaḥ । kutra vanāntaḥ punaranviṣyāmaḥ ।
(p.13, l.16)keṣu vā nikuñjeṣu punarvilokayāmaḥ । hanta, sarvathā nirāśāḥ smaḥ ।
-
- (p.13, l.17)diśo vilokayāmyadya jvālāparivṛtā iva ।
- (p.13, l.18)bāḍhaṃ jagadidaṃ manye hyadya me priyayā vinā ॥ 38 ॥
(niḥśvasya ।) vatsa, kva jānakīṃ paśyāmaḥ । kutra vanāntaḥ punaranviṣyāmaḥ । keṣu vā nikuñjeṣu punarvilokayāmaḥ । hanta, sarvathā nirāśāḥ smaḥ ।
p.13, l.19
(p.13, l.19)(svagatam ।) aho, kaṣṭamāryasyeyaṃ daśā vartate ।
lakṣmaṇaḥ — (svagatam ।) aho, kaṣṭamāryasyeyaṃ daśā vartate ।
p.13, l.20
(p.13, l.20)kimatrāsmahe ।
-
- (p.13, l.21)vatsā yāhi gṛhaṃ vrajāma
- (p.13, l.21)vatsā yāhi gṛhaṃ vrajāma
rāmaḥ — kimatrāsmahe ।
p.13, l.22
-
- (p.13, l.22)kimidaṃ gehaṃ
- (p.13, l.22)kimidaṃ gehaṃ
lakṣmaṇaḥ —
p.13, l.23
-
- (p.13, l.23)kutaḥ
- (p.13, l.23)kutaḥ
rāmaḥ —
p.13, l.24
-
- (p.13, l.24)kānane
(p.13, l.25)vatsyāmaḥ
- (p.13, l.24)kānane
lakṣmaṇaḥ —
p.13, l.26
-
- (p.13, l.26)kathamāgatā vanabhuvaṃ
- (p.13, l.26)kathamāgatā vanabhuvaṃ
rāmaḥ —
p.14, l.1
lakṣmaṇaḥ —
p.14, l.2
-
- (p.14, l.3)āyātāḥ kati vā vayaṃ kathaya me
- (p.14, l.3)āyātāḥ kati vā vayaṃ kathaya me
rāmaḥ —
p.14, l.4
-
- (p.14, l.4)deva trayaḥ
- (p.14, l.4)deva trayaḥ
lakṣmaṇaḥ —
p.14, l.5
-
- (p.14, l.5)ke ca te
- (p.14, l.5)ke ca te
rāmaḥ —
p.14, l.6
-
- (p.14, l.7)tvaṃ cāhaṃ janakātmajā ca
- (p.14, l.7)tvaṃ cāhaṃ janakātmajā ca
lakṣmaṇaḥ —
p.14, l.8
-
- (p.14, l.8)dayite kutrāsi hā jānaki ॥ 39 ॥
rāmaḥ —
p.14, l.9
(p.14, l.9)(nepathye ।)
(p.14, l.10)vatse, mā bhaiṣīḥ ।
(nepathye ।)
vatse, mā bhaiṣīḥ ।
p.14, l.11
(p.14, l.11)(karṇaṃ dattvā saharṣaṃ vibhāvya ।) ārya, madhukarikāsametāṃ jānakīṃ
(p.14, l.12)samāśvāsayankumbhasaṃbhavo maharṣirita evābhivartate ।
lakṣmaṇaḥ — (karṇaṃ dattvā saharṣaṃ vibhāvya ।) ārya, madhukarikāsametāṃ jānakīṃ samāśvāsayankumbhasaṃbhavo maharṣirita evābhivartate ।
p.14, l.13
(p.14, l.13)(tataḥ praviśati yathānirdiṣṭaḥ kumbhasaṃbhavaḥ ।)
(tataḥ praviśati yathānirdiṣṭaḥ kumbhasaṃbhavaḥ ।)
p.14, l.14
(p.14, l.14)vatse, mā bhaiṣīḥ । ayamiha tvāmanviṣyannāste salakṣma-
(p.14, l.15)ṇo rāmabhadraḥ ।
agastyaḥ — vatse, mā bhaiṣīḥ । ayamiha tvāmanviṣyannāste salakṣmaṇo rāmabhadraḥ ।
p.14, l.16
(p.14, l.16)(rāmaṃ vilokya lajjāṃ nāṭayantī svagatam ।) edehiṃ viloaṇehiṃ
(p.14, l.17)ajjaütto diṭṭho tti aho me bhāaheam ।etābhyāṃ vilocanābhyāmāryaputro dṛṣṭa ityaho me bhāgadheyam ।
sītā — (rāmaṃ vilokya lajjāṃ nāṭayantī svagatam ।) edehiṃ viloaṇehiṃ ajjaütto diṭṭho tti aho me bhāaheam । (etābhyāṃ vilocanābhyāmāryaputro dṛṣṭa ityaho me bhāgadheyam ।)
p.14, l.18
(p.14, l.18)(upasṛtya ।) bhagavan, abhivādaye ।
rāmaḥ — (upasṛtya ।) bhagavan, abhivādaye ।
p.14, l.19
(p.14, l.19)āyuṣmānedhi ।
agastyaḥ — āyuṣmānedhi ।
p.14, l.20
(p.14, l.20)bhagavan, abhivādaye ।
lakṣmaṇaḥ — bhagavan, abhivādaye ।
p.14, l.21
(p.14, l.21)vatsa, ciraṃ jīva ।
agastyaḥ — vatsa, ciraṃ jīva ।
p.14, l.22
(p.14, l.22)jedu jedu ajjaütto ।jayatu jayatvāryaputraḥ ।
sītā — jedu jedu ajjaütto । (jayatu jayatvāryaputraḥ ।)
p.14, l.23
(p.14, l.23)jedu jedu mahārāo ।jayatu jayatu mahārājaḥ ।
madhukarikā — jedu jedu mahārāo । (jayatu jayatu mahārājaḥ ।)
p.15, l.1
(p.15, l.1)(sītāṃ vilokya ।) vatsa, akāṇḍapatitasudhāvṛṣṭisadṛśaṃ sītā-
(p.15, l.2)darśanam ।
rāmaḥ — (sītāṃ vilokya ।) vatsa, akāṇḍapatitasudhāvṛṣṭisadṛśaṃ sītādarśanam ।
p.15, l.3
(p.15, l.3)ārya, evametat । (agastyaṃ prati ।) bhagavan, atra latāmaṇḍape
(p.15, l.4)muhūrtamāsanaparigrahaḥ kriyatām ।
lakṣmaṇaḥ — ārya, evametat । (agastyaṃ prati ।) bhagavan, atra latāmaṇḍape muhūrtamāsanaparigrahaḥ kriyatām ।
p.15, l.5
(p.15, l.5)(tatheti sarve upaviśanti ।)
(tatheti sarve upaviśanti ।)
p.15, l.6
(p.15, l.6)bhagavan, kathamāsāditā jānakī ।
lakṣmaṇaḥ — bhagavan, kathamāsāditā jānakī ।
p.15, l.7
(p.15, l.7)śrūyatām ।
agastyaḥ — śrūyatām ।
p.15, l.8
(p.15, l.8)avahitāḥ smaḥ ।
rāmaḥ — avahitāḥ smaḥ ।
p.15, l.9
(p.15, l.9)pūrvamatra vane durvāsāḥ kāniciddināni tapaḥ kṛtavān ।
agastyaḥ — pūrvamatra vane durvāsāḥ kāniciddināni tapaḥ kṛtavān ।
p.15, l.10
(p.15, l.10)sulahakovvo kkhu eso mahesī suṇiadi ।sulabhakopaḥ khalveṣa maharṣiḥ śrūyate ।
madhukarikā — sulahakovvo kkhu eso mahesī suṇiadi । (sulabhakopaḥ khalveṣa maharṣiḥ śrūyate ।)
p.15, l.11
(p.15, l.11)tatastataḥ ।
rāmaḥ — tatastataḥ ।
p.15, l.12
(p.15, l.12)tasminsamaye teṣu teṣvāśrameṣu tīvratapaḥśaṅkinā mahendreṇa
(p.15, l.13)visṛṣṭānāṃ carantīnāṃ madhye hariṇī nāma kācidetattapovanaṃ praviśya puṣpā-
(p.15, l.14)ṇyavācinot ।
agastyaḥ — tasminsamaye teṣu teṣvāśrameṣu tīvratapaḥśaṅkinā mahendreṇa visṛṣṭānāṃ carantīnāṃ madhye hariṇī nāma kācidetattapovanaṃ praviśya puṣpāṇyavācinot ।
p.15, l.15
(p.15, l.15)hanta, mahānpramādaḥ ।
rāmaḥ — hanta, mahānpramādaḥ ।
p.15, l.16
(p.15, l.16)tataḥ paramabhiṣekāyāgacchannayaṃ durvāsāstāmavalokya ‘aye
(p.15, l.17)hariṇi, yato'smaddevatārcanocitāni kusumānyavacinoṣi, tatastvannāmasadṛ-
(p.15, l.18)śīmevākṛtimehi’ iti śaśāpa । tadānīmeva parityajya vanamidamantarhitaśca ।
agastyaḥ — tataḥ paramabhiṣekāyāgacchannayaṃ durvāsāstāmavalokya ‘aye hariṇi, yato'smaddevatārcanocitāni kusumānyavacinoṣi, tatastvannāmasadṛśīmevākṛtimehi’ iti śaśāpa । tadānīmeva parityajya vanamidamantarhitaśca ।
p.15, l.19
(p.15, l.19)amhahe, adiṇiṭṭhuradā tāvasāṇam ।aho, atiniṣṭhuratā tāpasānām ।
madhukarikā — amhahe, adiṇiṭṭhuradā tāvasāṇam । (aho, atiniṣṭhuratā tāpasānām ।)
p.15, l.20
(p.15, l.20)kathamasyāstaduparamo jātaḥ ।
lakṣmaṇaḥ — kathamasyāstaduparamo jātaḥ ।
p.15, l.21
(p.15, l.21)tato hariṇībhūtāṃ hariṇīmādāyāsmadantikaṃ prāptābhirati-
(p.15, l.22)karuṇamākrandantībhirapsarobhirabhyarthitena mayā kṛpāvaśenābhimantritā dūrvā-
(p.15, l.23)muṣṭirarpitā । tasminvane nāsyāḥcāsyāḥ pratyāsattirāsīt । (?)
agastyaḥ — tato hariṇībhūtāṃ hariṇīmādāyāsmadantikaṃ prāptābhiratikaruṇamākrandantībhirapsarobhirabhyarthitena mayā kṛpāvaśenābhimantritā dūrvāmuṣṭirarpitā । tasminvane cāsyāḥ pratyāsattirāsīt ।
p.15, l.24
(p.15, l.24)kimāścaryam ।
-
- (p.16, l.1)davadahanadagdhamūrteḥ kānanalakṣmyāḥ punarnavīkaraṇam ।
- (p.16, l.2)upakarturakhilajagatāṃ ghananikarasya svabhāva evāyam ॥ 40 ॥
rāmaḥ — kimāścaryam ।
p.16, l.3
(p.16, l.3)ayamevādyāpyanuvartamānaḥ śāpo mahānasminvane kusumānya-
(p.16, l.4)vacinvantīṃ jānakīmaspṛśat ।
agastyaḥ — ayamevādyāpyanuvartamānaḥ śāpo mahānasminvane kusumānyavacinvantīṃ jānakīmaspṛśat ।
p.16, l.5
(p.16, l.5)(sāścaryam ।) kimetāvantaṃ kālaṃ hariṇībhūya sthiteyam ।
rāmaḥ — (sāścaryam ।) kimetāvantaṃ kālaṃ hariṇībhūya sthiteyam ।
p.16, l.6
(p.16, l.6)(svagatam ।) tassiṃ evva samuvadiṭṭhāe hariṇīe hoda-
(p.16, l.7)vvam ।tasminneva samupasthitayā hariṇyā bhavitavyam ।
madhukarikā — (svagatam ।) tassiṃ evva samuvadiṭṭhāe hariṇīe hodavvam । (tasminneva samupasthitayā hariṇyā bhavitavyam ।)
p.16, l.8
(p.16, l.8)ahamekākinīmasmadāśrame tiṣṭhantīmitastataḥ plavamānā-
(p.16, l.9)madṛṣṭapūrvāṃ hariṇīṃ samādhinā jānakīṃ niścitya tatkṣaṇameva śāpānmocayi-
(p.16, l.10)tvā bhavadantikamanaiṣam ।
agastyaḥ — ahamekākinīmasmadāśrame tiṣṭhantīmitastataḥ plavamānāmadṛṣṭapūrvāṃ hariṇīṃ samādhinā jānakīṃ niścitya tatkṣaṇameva śāpānmocayitvā bhavadantikamanaiṣam ।
p.16, l.11
-
- (p.16, l.12)paropakāraśīlatvaṃ paraduḥkhāsahiṣṇutā ।
- (p.16, l.13)dayāparatvaṃ dākṣiṇyaṃ satāṃ svābhāvikā guṇāḥ ॥ 41 ॥
rāmaḥ —
p.16, l.14
(p.16, l.14)anayā jānakyā lakṣmaṇena saha mahāntaṃ kālaṃ vartethāḥ ।
(p.16, l.15)api ca ।
-
- (p.16, l.16)doṣadhvāntaṃ kṣālayantī narāṇā-
(p.16, l.17)mākalpāntaṃ nandayantī jaganti । - (p.16, l.18)sphāyajjyotsnāpūrapāṇḍustvadīyā
(p.16, l.19)jīyātkīrtiḥ śrīnidhe rāghavendra ॥ 42 ॥
- (p.16, l.16)doṣadhvāntaṃ kṣālayantī narāṇā-
agastyaḥ — anayā jānakyā lakṣmaṇena saha mahāntaṃ kālaṃ vartethāḥ । api ca ।
p.16, l.20
(p.16, l.20)mahānprasādaḥ ।
rāmaḥ — mahānprasādaḥ ।
p.16, l.21
(p.16, l.21)kiṃ te bhūyaḥ priyamupakaromi ।
agastyaḥ — kiṃ te bhūyaḥ priyamupakaromi ।
p.16, l.22
(p.16, l.22)itaḥ paraṃ kiṃ priyamasti । tathāpīdamastu bharatavākyam ।
-
- (p.16, l.23)samayavihitavarṣaḥ sasyapūrṇāṃ dharitrīṃ
(p.16, l.24)janayatu jaladaughaḥ prerito vāsavena । - (p.16, l.25)bhavajalanidhimadhye majjatāṃ mānavānāṃ
(p.16, l.26)bhavatu taraṇirūpā saṃgatiḥ sajjanānām ॥ 43 ॥
- (p.16, l.23)samayavihitavarṣaḥ sasyapūrṇāṃ dharitrīṃ
rāmaḥ — itaḥ paraṃ kiṃ priyamasti । tathāpīdamastu bharatavākyam ।
p.16, l.27
(p.16, l.27)saṃpūrṇam ।
saṃpūrṇam ।